Grafskipið Vestmannaey 1935–2005  – Sjómannadagsblað Vestmannaeyja 2005 – Grafskipið Vestmannaey í  70 ár 1935-2005 – FRIÐRIK ÁSMUNDSSON

Vöxtur vélbátaútgerðar í Vestmannaeyjum upp úr aldamótunum 1900 kallaði snemma á umbætur í höfninni: dýpkun, hafnargarða og betra viðlegurými. Árið 1935 var grafskipið Vestmannaey keypt og reyndist lykilverkfæri við að bæta höfnina, þar sem það starfaði nær óslitið í áratugi. Í dag er dæling á sandi við Landeyjahöfn stóra málið.

Okkur er boðið upp á skip sem stenst ekki kröfur og af þeim sökum hefur höfnin verið meira og minna lokuð í vetur og sér ekki fyrir endann á því. Er kannski kominn tími til að Eyjamenn taki málin í sínar hendur? Kaupi skip í samstarfi við aðra sem verði tiltækt í Vestmannaeyjum frá hausti til vors en sinni verkefnum annars staðar á sumrin?

Saga Vestmannaeyjar er rakin í grein í Sjómannadagsblaði Vestmannaeyja 2005 þar sem Friðrik Ásmundsson, skipstjóri og skólastjóri Stýrimannaskólans í Vestmannaeyjum skrifaði en skipið þjónaði Vestmannaeyjahöfn í 70 ár.

Þar kemur m.a. fram að áður hafði danska skipið Uffe dýpkað höfnina 1927 og sýnt að slíkar framkvæmdir voru mögulegar, en kostnaðarsamar. Eftir langa umræðu og tilraunir til samstarfs við ríkið var ákveðið að Vestmanneyingar keyptu eigið skip. Samningur var gerður 1934 og skipið afhent 29. maí 1935.

Vestmannaey var einfalt, kassalaga dýpkunarskip án eigin knúnings. Það notaði sogrör og dælu til að soga upp sand og leir og dæla honum annað hvort í land eða í pramma. Upphaflega gat það grafið niður á um 6 m dýpi en með breytingum síðar allt að 12 m.

Fyrstu verkefnin voru við Básasker og innsiglinguna, þar sem hættur eins og sandrif og grynningar höfðu torveldað siglingar. Með vinnu skipsins batnaði aðgengi að höfninni verulega og strandanir urðu sjaldgæfari.

Í áratugi var unnið á skipinu frá vori til hausts. Síðar tóku prammar við flutningi efnis úr höfninni. Eftir eldgosið 1973 varð mikið verk að fjarlægja vikur sem hafði grynnkað höfnina.

Ýmsir merkilegir gripir hafa komið upp úr botninum, þar á meðal svokölluð „Tyrkjabyssa“ frá miðöldum, líklega tengd Tyrkjaráninu 1627.

Þótt afköst skipsins séu lítil miðað við nútíma tækni, átti það stærstan þátt í að móta Vestmannaeyjahöfn eins og hún er í dag. Kaup þess og notkun eru því stór þáttur í sögu byggðarinnar.

Gæti nýtt dæluskip gengt svipuðu hlutverki?