Árlegum vetrarleiðangri sjórannsókna á rannsóknaskipinu Þórunni Þórðardóttur lauk þann 17. febrúar eftir 15 daga á sjó. Aðalmarkmið leiðangursins var vöktun á umhverfisástandi hafsins við Ísland að vetrarlagi, en hann er einn af árstíðabundnum umhverfisvöktunarleiðöngrum stofnunarinnar sem hafa farið fram þrisvar til fjórum sinnum á ári síðan 1970. Slík langtímavöktun er nauðsynleg til að unnt sé að meta og skilja árstíðabundinn breytileika, breytingar á milli ára og breytingar af völdum loftslags á umhverfi hafsins og vistkerfi þess. Þetta kemur fram í tilkynningu frá Hafrannsóknastofnun.

Mælingar voru gerðar á 10 sniðum sem liggja út frá landinu og lóðrétt dreifing hitastigs og seltu mæld á hverri stöð en alls voru mælingar gerðar á 100 stöðvum í leiðangrinum öllum. Sýnum var safnað á mismunandi dýpum til greininga á næringarefnum, ólífrænu kolefni (sem gefur upplýsingar um sýrustig sjávar) og súrefni. Með nýrri straumsjá fóru fram mælingar á straumhraða og stefnu niður að 1000 m dýpi á siglingaleið skipsins ásamt mælingum á hitastigi, seltu og hlutþrýstingi koldíoxíðs.

Í ár voru einnig gerðar mælingar í nokkrum fjörðum og á strandsvæðum sem hluti af vöktun á umhverfisáhrifum sjókvíaeldis og til að afla nýrra gagna til mats á ástandi strandsjávarvatnshlota í tengslum við stjórn vatnamála en sú gagnasöfnun er hluti af í LIFE Icewater verkefninu.

Hiti aldrei mælst hærri og selta í metgildum

Hitastig í efstu 200 m sjávarins var almennt hærra en langtímameðaltalið. Á mörgum stöðvum var hitastigið hærra en áður hefur mælst í vetrarleiðangri frá upphafi þessara mælinga árið 1970. Í Atlantssjó suður og vestur af Íslandi mældist methiti, þar sem hitinn náði 8,55 °C á stöðinni Selvogsbanki 5 (SB5) (myndir 2‑4). Seltan og hitinn voru nærri metgildum á Stokksnesi 4 (ST4), 35,28 og 8,8 °C (mynd 2). Norðan Íslands, þar sem breytilegt magn Atlantssjávar er blandað með pólsjó og svalsjó, náði hitastigið á stöð 4 á Siglunessniði (SI4) metgildi eða 5,0 °C (myndir 2‑4) og Atlantssjórinn teygði sig allt austur að Langanesi (LA3) (mynd 2) sem hlý tunga undir yfirborðinu. Athugið að mæligildi fyrir seltu hafa ekki enn verið yfirfarin og því er um óstaðfestar niðurstöður að ræða.

Á móti hefur selta á ytri stöðvunum í Grænlandssundi (LB8 og KG6) ekki mælst lægri í yfirborðslaginu í fyrri vetrarleiðöngrum og hitastigið var einnig mjög lágt. Þessar stöðvar liggja þó yfirleitt í Austur-Grænlandsstraumnum þar sem pólsjór er ríkjandi (myndir 2 og 3).

Í leiðangrinum mældust því óvenju há gildi hita og seltu í Atlantssjónum sem á uppruna sinn langt suður í Atlantshafi. Þrátt fyrir mikinn breytileika milli ára hefur hitastig almennt verið að hækka síðan 1970. Hærra hitastig suður af Íslandi bendir til þess að Atlantssjórinn sé að endurheimta fyrri styrk eftir tímabil sem einkennist af lágum hita og seltu sem náðu lágmarki 2017. Þau jákvæðu frávik frá meðaltali bæði fyrir hita og seltu sem nú mælast djúpt niður í vatnssúluna í í Atlantssjónum benda til aukins stórskala varmaflutnings til norðurs í hafinu, sem gæti haft áhrif á veðurfar á Íslandi og víðar. Meðal lofthiti á Íslandi árið 2025 var sá hæsti sem mælst hefur.

Frekari rannsókna þörf

Óvissa er um hvernig svona hlýindakaflar hafa áhrif á djúpsjávarmyndun og hvort þessi aukni varmaflutningur til norðurs muni halda áfram næstu árin eða minnka aftur. Breytingar í varmaflutningi geta bent til styrkingar (aukið varmaflæði) eða veikingar (kólnun) veltihringrásarinnar í Atlantshafi (Atlantic Meridional Overturning Circulation, AMOC) en frekari rannsókna er þörf á tengslum AMOC við þær mælingar sem fara fram hérlendis og illmögulegt að meta stöðu AMOC út frá mælingum yfir styttri tímaskala.