Í litlu samfélagi eins og Vestmannaeyjum skiptir máli hvernig ákvarðanir eru teknar, ekki bara hvaða ákvarðanir eru teknar. Traustið sem samfélagið byggir á verður ekki til af sjálfu sér – það skapast með gagnsæi, samráði og sanngirni. Þess vegna er lykilatriði að halda sig við grunngildi (prinsip) í allri ákvarðanatöku, ekki síst hjá þeim sem fara með ábyrgð og forystu í bæjarmálum. Að tryggja að sömu reglur gildi fyrir alla, óháð tengslum eða stöðu og að standa vörð um traust og trúverðugleika – bæði persónulegan og innan samfélagsins. Sanngirni, jafnræði, fagmennska og heiðarleiki eiga ekki að vera aukaatriði – heldur leiðarljós, sérstaklega þegar teknar eru stórar og flóknar ákvarðanir sem hafa áhrif á samfélagið til áratuga.

Undanfarið hefur útboð á rekstri heilsuræktar hjá Vestmannaeyjabær vakið verðskuldaða athygli. Kæra hefur verið lögð fram þar sem gerðar eru alvarlegar athugasemdir við hæfiskröfur, matsforsendur og framkvæmd útboðsins sjálfs. Það eitt og sér ætti að vera tilefni til þess að staldra við. En málið er í raun stærra en svo að það snúist eingöngu um eitt útboð. Það snýst um stefnu – og kannski enn frekar skort á stefnu.

Þegar hæfiskröfur eru þannig úr garði gerðar að þær útiloka í raun staðbundna aðila, þegar matskerfi virðist leggja meiri áherslu á stærð rekstraraðila en gæði þjónustu og þegar samskipti í ferlinu vekja spurningar um jafnræði, þá er ekki nóg að vísa til þess að allt hafi verið „samkvæmt reglum“. Í litlu samfélagi þarf meira en það. Þar þarf traust – og traust byggist á því að fólk upplifi að ferlið sé sanngjarnt og opið. Í þessu samhengi skipta grunngildi sköpum. Sanngirni, jafnræði, fagmennska og heiðarleiki eiga að vera leiðarljós í opinberri ákvarðanatöku.

Þetta undirstrikar enn frekar þær áhyggjur sem hafa verið uppi um stefnu og ferli varðandi framtíðarsýn íþróttamiðstöðvarinnar. Í útboðsgögnum kemur fram að svokölluð „viðbygging“ skuli byggð, hönnuð og fjármögnuð af rekstraraðila sjálfum og verði þar með í einkaeigu hans, þó að bæjarfélagið hafi forkaupsrétt. Gert er ráð fyrir að þessi bygging verði tilbúin til notkunar innan 780 almanaksdaga. Þetta þýðir í raun að einkaaðili á að reisa og eiga hluta af mannvirki sem er beintengt við eitt mikilvægasta hús bæjarins og nýtir þjónustu þess og innviði.

Það sem vekur þó sérstakar áhyggjur er að þessi hugmynd – bæði umfang hennar og útfærsla – virðist ekki hafa verið kynnt eða rædd með opnum og lýðræðislegum hætti. Hvorki hönnun né forsendur slíkrar byggingar hafa verið settar fram til umræðu meðal íbúa eða þeirra sem nota mannvirkið daglega. Slíkar ákvarðanir eiga ekki að verða til í lokuðu ferli.

Það gefur jafnframt tilefni til spurninga hvort hönnun og skipulag hafi verið mótuð af mjög fámennum hópi, í stað þess að kalla til breiðari hóp sérfræðinga og hagsmunaaðila. Við erum að tala um eitt mikilvægasta mannvirki samfélagsins, þar sem ákvarðanir munu hafa áhrif til áratuga. Í slíkum verkefnum ætti að leggja áherslu á faglega og opna vinnu þar sem fleiri arkitektar, hönnuðir og notendur koma að borðinu og mismunandi valkostir eru skoðaðir af alvöru.

Slík nálgun myndi einnig skapa tækifæri til að móta raunverulega framtíðarsýn fyrir svæðið. Þar mætti meta hvaða starfsemi ætti heima undir sama þaki, hvernig nýta mætti mannvirkin betur og hvort mögulegt væri að sameina þjónustu og losa um annað húsnæði í bænum. Með heildstæðri sýn væri hægt að taka upplýstar ákvarðanir sem þjóna samfélaginu til lengri tíma, í stað þess að ráðast í stakar framkvæmdir án skýrrar stefnu.

Á sama tíma eru uppi hugmyndir um að þróa Íþróttamiðstöðina áfram á þann hátt sem virðist fyrst og fremst taka mið af þörfum væntanlegs rekstraraðila. Íþróttamiðstöðin er hins vegar ekki einkaverkefni heldur eitt mikilvægasta mannvirki samfélagsins. Þar fer fram íþróttakennsla grunnskólanna, þar æfa félög innan Íþróttabandalags Vestmannaeyja og þar sækir almenningur sund og hreyfingu. Þegar opinbert íþróttahúsnæði er skipulagt út frá þörfum eins aðila fremur en heildarinnar er hætta á að forgangsröðunin verði röng.

Það sem veldur einnig áhyggjum er að lítil umræða virðist vera um aðra starfsemi sem þegar er til staðar í húsinu. Hvernig á að bæta aðstöðu fyrir þau félög og hópa sem þar starfa í dag? Hvernig á að skapa rými fyrir fleiri aðildarfélög og vaxandi starfsemi til framtíðar? Og ekki síður – hvort ætlunin sé að ráðast í nauðsynlegt viðhald, endurbætur eða jafnvel nýbyggingar sem taka mið af heildarþörfum samfélagsins. Án slíkrar heildarsýnar er hætta á að einstök verkefni gangi fyrir á meðan aðrir mikilvægir þættir sitja eftir.

Þetta snýst því um meira en eitt útboð eða eina byggingu. Þetta snýst um hvernig við mótum framtíðina. Sem íþróttafræðingur og þjálfari með reynslu bæði hér heima og erlendis sé ég hversu mikilvægt er að slíkar ákvarðanir séu teknar með langtímahugsun að leiðarljósi. Ekki í skrefum án tengingar, heldur sem hluti af heild. Hvernig viljum við að Íþróttamiðstöðin þróist næstu 10, 20 eða 30 árin? Hvernig nýtum við svæðið best fyrir skóla, íþróttafélög, almenning og viðburði?

Slíkum spurningum þarf að svara áður en farið er af stað – ekki eftir á.

Þrátt fyrir að ákveðnar framkvæmdir séu hafnar er ekki of seint að staldra við. Ekki til að tefja framfarir, heldur til að tryggja að þær fari í rétta átt.

Nú styttist í bæjarstjórnarkosningar í maí. Það eitt og sér ætti að gefa tilefni og tækifæri til þess að staldra við og endurmeta stöðuna. Tækifæri til að taka málið upp frá grunni, með skýrri framtíðarsýn og raunverulegu samtali við samfélagið. Stórar ákvarðanir um framtíð íþróttamannvirkja eiga ekki að vera keyrðar í gegn án víðtæks samráðs.

Ef við viljum standa vörð um traust, jafnræði og fagmennsku, þá verðum við að gera meiri kröfur. Ekki bara til niðurstöðunnar – heldur til ferlisins sjálfs. Og það er krafa sem við eigum ekki að gefa afslátt af.

Erlingur Richardsson

Höfundur er íþróttafræðingur og þjálfari mfl. karla í handbolta.