Árið (síðasta) var mér og mínum að flestu leyti venjulegt, daglegt strit hvort heldur sólin skein eða stormurinn var í fangið. �?annig er bara daglegt líf. Við þurfum öll að hafa fyrir því að lifa, vinna til að afla tekna, stilla útgjöldum í hóf og gæta þess að minnsta kosti að tekjur hrökkvi til fyrir útgjöldunum. Við þurfum líka að eiga fyrir endurnýjun húsa eða tækja hvort heldur við rekum heimili, fyrirtæki eða sjálft ríkið. �?etta gekk með ágætum upp svona prívat og persónulega á liðnu ári, eins og reyndar undanfarin ár hjá okkur í Eyjum. Við hugum að framtíðaruppbyggingu fyrirtækis okkar, samfélagi Eyjanna og landsmannra alla til heilla. �?ar treystum við okkur reyndar ekki til að stíga þau skref sem sem hugurinn stendur til vegna pólitískra aðstæðna og tilheyrandi óvissu í landinu. Við slíka óvissu höfum við mátt búa lengi en vonum að henni linni. Slæmt var ástandið á alla síðustu árum en þegar horft er um öxl, jafnvel áratugi aftur í tímann, er vandfundið tímaskeið þar sem ríkti sá stöðugleiki sem í flestum grannríkjum þykir sjálfsagt og eðlilegt

rekstrarumhverfi fyrirtækja.

Líti ég mér nær hlýt ég að nefna að seint á árinu lést faðir minn 87 ára að aldri. Hann hafði róið nær samfellt á handfærum frá Arnarstapa á Snæfellsnesi í 75 ár, síðast vorið 2013. Tólf ára gamall fór hann með með föður sínum á skektu út á víkina að kvöldi dags á heyskapartíma og hafði það hlutverk að róa bátnum upp í norðanvindinn alla nóttina svo hann ræki ekki til hafs á meðan afi renndi færi með tvíkrækju. Færið dró afi undir sig og mátti sig hvergi hræra svo allt færi ekki í flækju. Í vor sat pabbi með tölvustýrða handfærarúllu í fanginu og dró þorsk eins og forfeður hans gerðu um aldir. Sjálfar veiðarnar voru samar við sig en veiðitæknin allt önnur og breytt.Fyrir fáeinum ári byrjaði sá gamli að fá einn og einn makríl á færin hjá sér fyrir vestan. �?g spurði hvort slíkt hefði hent áður. ,,Jú, jú,�?? svaraði sá gamli óðamála, eins og honum var tamt. ,,Við komum ekki færum niður fyrir þessu helvíti á stríðsárunum en höfum ekki séð hann aftur fyrr en nú!�?? Makríllinn er og hefur verið fyrirferðarmikill í þjóðmálaumræðunni á árinu og nú undir lok ársins er hann enn á dagskrá, enda margir áhrifamenn og álitsgjafar áhugasamir um að halda því fram að ríkinu sé bæði rétt og skylt að selja útgerðarmönnum aðgang að makríl til að standa undir því að reisa nýjan Landspítala, reka Hörpu, greiða listamönnum laun, halda ríkisútvarpi gangandi og enn fleiru smáu og stóru. Makríll er orðinn í margra munni hið almáttuga lausnarorð. Í fréttatímum heyrum við tón í prófessorum og lektorum við Háskóla Íslands sem viðra hugmyndir um að láta útgerðina borga 100 milljarða króna fyrir að fá að veiða makrílinn. Allt er þetta angi umræðu um veiðigjöld og ein birtingarmynd málflutnings fólks sem klifar á því að sjávarútvegurinn sé atvinnugrein ofsagróða sem beri að skattleggja í samræmi við það.

Svo vill til að Vinnslustöðin og Huginn í Vestmannaeyjum eru frumkvöðlar í makrílveiðum sem hófust árið 2006. Huginn fjárfesti í tækjum og búnaði fyrir um 160 milljónir til að sækja fiskinn. Vinnslustöðin fjárfesti fyrir 2.600 milljónir króna af sama tilefni. �?g gæti trúað því að sjávarútvegsfyrirtæki landsins hafi nú fjárfest alls 20-35 milljarða króna í skipum, tækjum og búnaði vegna veiða og vinnslu makríls. Fyrstu árin var hlutdeild Vinnslustöðvarinnar og Hugins um 30% af heildarafla landsmanna í makríl en er nú mun minni. Á fáeinum árum komu þessi tvö fyrirtæki og önnur landsmönnum upp nýjum tekjustofni sem færir landsmönnum um 25 milljarða króna gjaldeyristekjur í þjóðarbúið á þessu og síðasta ári. �?essir fjármunir hríslast að sjálfsögðu um æðar hagkerfisins og samfélagið allt nýtur góðs af.

�?tla má að framlegð útgerðarinnar af makrílveiðum nemi um þremur milljörðum króna og þar við bætist framlegð vinnslunnar. �?á á eftir að draga frá afskriftir fjárfestinga og vexti. Hagnaður uppsjávarskipa á árinu 2012 nam 4,5 milljörðum króna samkvæmt nýútgefnu riti Hagstofu Íslands um hag veiða og vinnslu. Við það má bæta hlut frystiskipa í uppsjávarveiði sem var vitanlega einhver. Fjárfesting útgerðarinnar til að afla 25 milljarðanna í þjóðarbúið nemur líklega 10-15 milljörðum króna. Með góðum vilja má gera ráð fyrir að hagnaður útgerðar af makrílveiðum nemi um 1-2 milljörðum króna. �?essa niðurstöðu fengju líka til dæmis háskólaprófessorar og lektorar Háskóla Íslands ef þeir glugguðu í sömu heimildir og ég. Kannski hafa þeir gert það og fengið sömu útkomu úr dæminu en hún hæfir trúlega ekki pólitískum ofskynjunum sem sumir þeirra virðast haldnir. Núna í árslok 2013 mæla nefnilega menn úr þessum hópi svellkaldir fyrir því að selja fyrirtækjum, sem hagnast í mesta lagi um 2 milljarða króna á makrílnum, makrílkvótann fyrir 100 milljarða króna!

Pabbi heitinn sagði mér að makríllinn hefði á árum áður komið skyndilega og horfið aftur jafn skyndilega. Hvað hann gerir nú kemur í ljós en er á meðan er. Eitt er samt öruggt og það er að ríkisvaldið skapaði ekki forsendur fyrir þeim ábáta sem þjóðin hefur af makrílveiðunum. �?að gerðu fyrirtækin sem lögðu mikið undir til að nýta þennan fisk innan íslenskrar lögsögu.

Nú í lok árs stend ég því frammi fyrir því að botna ég ekkert í opinberri umræðu um sjávarútvegsmál fremur en oft áður undanfarin ár. Skilji ég rétt það sem efst er á baugi núna velta menn því fyrir sér að selja úgerðinni, fyrir 100 milljarða króna, makrílinn sem hún aflar þjóðinni, leggja líka veiðigjald sömu fyrirtæki og ætla þeim svo að greiða fyrir allt saman með tveggja milljarða króna hagnaði �?? án nokkurrar vissu um framtíð makrílveiða! �?eir hinir sömu hafa auðheyrilega gleymt eða vilja gleyma síldarverksmiðjunni í Djúpuvík og sögu hennar.

Höfundur: Sigurgeir Brynjar Kristgeirsson, framkvæmdarstjóri Vinnslustöðvarinnar

Greinin birtist �?tvegsblaðinu