Nú hefur fjármálaáætlun 2027–2031 verið samþykkt og næsta skref er undirbúningur fjárlaga. Þar skiptir máli að horfa skýrt á stöðu framhaldsskólanna: hvað fer í húsnæði og innviði og hvað fer í daglegt skólastarf. Það er jákvætt að fjárfesta á í húsnæði.  Framhaldsskólarnir þurfa betri aðstöðu til að sinna verk-, starfs-, iðn- og tækninámi. Um það þarf ekki að deila. En betri húsakostur segir ekki alla söguna.

Skólastarf byggist á fólki og þjónustu við nemendur. Það þarf kennara til að kenna, námsráðgjafa til að styðja nemendur, stoðþjónustu fyrir þau sem þurfa meira utanumhald og svigrúm til að mæta fjölbreyttum nemendahópi. Það er reksturinn sem ræður því hvaða skólastarfi er hægt að halda úti frá degi til dags.

Þegar rekstrarhluti fjármálaáætlunarinnar er skoðaður blasir við að framlög til daglegs skólastarfs lækka að raunvirði. Samkvæmt tölum fjármálaáætlunar á föstu verðlagi ársins 2026 lækka rekstrar- og tilfærsluframlög til framhaldsskólastigsins úr um 52,7 milljörðum króna árið 2026 í um 48,6 milljarða árið 2031. Það er lækkun um rúma 4 milljarða króna, eða tæplega 8%.

Rúmlega 4 milljarðar eru ekki bara tala í fjármálaáætlun. Til að setja stærðina í samhengi má segja að sú fjárhæð jafngildi um 300 stöðugildum. Í daglegu skólastarfi þýðir slík lækkun minna svigrúm til að manna kennslu, sinna námsráðgjöf, halda úti stoðþjónustu og veita nemendum þann stuðning sem þeir þurfa.

Þetta gerist á sama tíma og þrýstingur á framhaldsskólana eykst. Í fyrra var bætt um 1,5 milljörðum króna inn í framhaldsskólana með fjáraukalögum. Sú viðbót var mikilvæg og nauðsynleg, enda voru nemendur fleiri en gert hafði verið ráð fyrir og álagið meira.

Nú eru nemendur enn fleiri og fjölbreytileiki nemendahópsins hefur ekki minnkað. Fleiri þurfa stuðning, íslenskukennslu og einstaklingsmiðaða þjónustu. Það þarf að sjást í fjármögnun næstu ára.

Á sama tíma eru sett fram metnaðarfull markmið um eflingu starfsnáms, STEM-greina, fjölgun fagmenntaðra kennara, stuðning við fjölbreyttari nemendahóp og lægra brotthvarf. Þetta eru stór verkefni. Ef þau eiga að verða að veruleika í skólunum verður fjármagn að fylgja.

Það dugar ekki að niðurskurður sé minni en áður var áformað. Minni niðurskurður er ekki aukning. Fyrir skólana skiptir mestu máli hvort fjármagnið dugi til að halda uppi kennslu, þjónustu og stuðningi við nemendur.

Kjarni málsins er einfaldur: Það er gott að byggja upp húsnæði og aðstöðu framhaldsskólanna. En ef rekstrarframlög lækka á sama tíma er ekki verið að styrkja skólana í daglegum veruleika þeirra.

Skólar eru meira en hús. Ef við ætlum að efla framhaldsskólana þarf líka að fjármagna starfið sem fer þar fram.

Helga Kristín Kolbeins. formaður SMÍ