�?að á enginn að lenda í að jarða börnin sín, er oft sagt og sem betur fer lenda fæstir í því. En það gerist og höggið er mikið fyrir foreldra, ættingja og vini. �?að þekkja Oddný �?. Garðarsdóttir, Vera Björk Einarsdóttir og �?óranna M. Sigurbergsdóttir sem allar hafa misst syni á voveiflegan hátt og �?óranna tvo. Reynslu sinni lýsa þær í bókinni Móðir Missir Máttur þar sem þær segja opinskátt frá því sem gerðist og áhrifunum sem þessi ógnarupplifun hafði á þær og fjölskyldur þeirra.

Leiðir þeirra lágu saman í gegnum trúna á Krist og í starfi innan kirkjunnar. Tilgangur með útgáfu bókarinnar er að deila reynslunni með öðrum og sýna fólki sem verður fyrir áföllum að til er leið til bata. Hún sé reyndar erfið og á þeirri vegferð séu torfær fjöll klifin og gengið um djúpa dali. En áfram skal haldið. Sjálfar leggja þær áherslu á mikilvægi trúarinnar og að leita styrks í fjölskyldu og vinum, tala opinskátt um missinn og að hika ekki við að leita sér sérfræðiaðstoðar.

Vera Björk segir að prestar Landakirkju hafi skipt sig miklu. Fyrst Bjarni Karlsson og Jóna Hrönn Bolladóttir, síðan �?orvaldur Víðisson og Bára Friðriksdóttir. �??Bára byrjaði með tólf spora starfið, Andlegt ferðalag í Landakirkju. Hún hvatti mig til að taka þátt og síðan þá hef ég ekki komist úr sporunum, segir Vera Björk. �?að hjálpaði mér heilmikið, bæði í sorginni og að kynnast sjálfri mér. �?g held að Andlega ferðalagið sé gott fyrir alla sem hafa lent í einhverju og bara alla.�??

�??Við kynnumst í gegnum AGLOW. �?g var þá ófrísk af Ragnheiði Perlu. �?að var Svanhildur Gísladóttir sem bauð mér með sér þangað. �?ar kynntist ég fullt af góðum konum, m.a. �?órönnu. �?g var sú fyrsta af okkur að missa drenginn minn. Svo gerist það hjá �?órönnu fjórum árum seinna. �?á fór ég strax til hennar af því að ég tengdi svo við það sem hún var að ganga í gegnum. Sama gerðist þegar Elli hennar Oddnýjar dó. Við þekktumst ekkert mikið. Vorum nágrannar, buðum góðan daginn og Kári hennar Oddnýjar og Tryggvi minn voru vinir. �?egar þetta gerist hjá þeim fann ég hjá mér að ég yrði að fara yfir til þeirra og tala við þau.�??

Oddný og Vera Björk urðu góðar vinkonur og Oddný fór að fara með Veru Björk á AGLOW fundi. �??�?etta leiddi okkur svo saman, AGLOW og tólf spora starfið,�?? segir Vera Björk sem er þakklát kirkjunni og hennar fólki fyrir að hafa staðið með sér.

�??�?g leitaði í trúna eftir styrk, það kom aldrei neitt annað til greina. AGLOWstarfið er mjög mikilvægur þáttur í mínu trúarlífi,�?? segir Oddný. �??AGLOW er kærleiksnet kristinna kvenna úr öllum kristnum trúfélögum. AGLOW hefur verið starfandi í Eyjum í rúm tuttugu og fimm ár. Yndislegur félagskapur sem umvefur og nærir.

�?g og Vera Björk höfum leitt tólf sporastarf í Landakirkju, nú á annan áratug. �?að er góð leið til að vinna í sorginni og læra að þekkja sjálfan sig. Tólf sporastarfið er mikil mannrækt og lærdómsríkt að fara í gegnum það með öðrum.�??

�?óranna og hennar fjölskylda er í Hvítasunnusöfnuðinum. �??�?að hugsuðu örugglega margir úti í bæ að við ættum svo gott að vera í Hvítasunnusöfnuðinum en við þurftum að leita eftir því. �?að var ekkert sjálfvirkt sem fór af stað. �?egar Sigurjón dó var mjög vinalegt þegar séra Bjarni, sem er góður vinur okkar, kom og bauð Steingrími út að ganga. �?annig að þetta var fólk úr nágrenninu sem kom til okkar og Snorri og Hrefna Brynja voru til staðar.�??

Var bannað að tala um þetta

Og �?óranna heldur áfram: �??�?að var þessi vinanánd sem skipti máli en það var kannski ekki fyrr en seinna að maður áttaði sig á hvenær manni leið vel eða illa og hafa frelsi til að segja hvernig manni leið í það og það skiptið. Stundum þurfti maður að harka af sér en það er mjög gott að eiga góða fjölskyldu og vini og góða kirkju. En viðhorfið í Hvítasunnukirkjunni, var þetta landlæga fyrir tugum ára; nú er þetta búið og bara að halda áfram. �?egar við hittum fólk tveimur mánuðum eftir að Sigurjón fórst spurði það, eruð þið ekki búin að jafna ykkur?

�?að er bara ekki svoleiðis og það sem við vildum með bókinni er að opna umræðu í fjölskyldum ef einhver hafði dáið óvænt. Áður var bannað að tala um þetta. Við segjum frá því í bókinni að við vildum líka að börnin okkar og barnabörn vissu nákvæmlega hvað gerðist því öll eru þau hluti af þessu ferli,�?? segir �?óranna.

�??Og það yrði rétta sagan. �?g hélt að mín börn vissu allt en komst að því svo var ekki þó við höfum ekkert verið að fela þetta. Alltaf talað um þetta en þegar við fórum að fara nánar í það sem gerðist voru börnin ekki með þetta á hreinu. Eitt þeirra hafði upplifað þetta svona og hitt hinsegin, því er mjög gott að fá heildarmyndina,�?? segir Vera Björk og nefnir erfiðleika og dauða í sinni fjölskyldu sem ekki mátti ræða. �??Var ekki rætt nema að fólk væri drukkið. �?á kom sorgin upp á yfirborðið.�??

�??�?að var oft erfitt að einbeita sér að því að skrifa um þessa erfiðu lífsreynslu en þetta hefur verið góð úrvinnsla fyrir mig,�?? segir Oddný. �??�?essi vinna hjá okkur þremur hefur verið nokkuð löng og ströng. Við þrjár höfum átt margar samverustundir undanfarin ár við bókarskrif, Aglowstarf, Sporvinnu og annað kristilegt starf. Okkur þykir vænt hver um aðra, enda eigum við margt sameiginlegt. �?að er sérstök tilfinning að vera búin að fá bókina í hendurnar eftir mikla vinnu. �?g vil þakka öllum sem hafa hvatt okkur við skrifin, lesið yfir og hjálpað, svo að þessi bók gæti orðið að veruleika. �?að er von mín að lestur þessarar bókar, vekji huggun og von þeim sem eiga um sárt að binda.�??

Aðspurð sagðist Vera Björk hafa leitað sér aðstoðar tveimur árum eftir að Árni Garðar lést. �??�?g var búin að vera í sjálfshjálparsamtökum sem Jóna Hrönn og Bjarni voru með en var of fljót á mér. Var orðin meira sem ráðgjafi, hjálpaði hinum en svo þarna tveimur árum seinna leið mér mjög illa og þá benti vinkona mín mér á sálfræðing í Reykjavík. �?g hitti hann tvisvar og sagði honum sögu mína og þegar ég kom út var eins og hundrað kíló hefðu farið af mér. �?arna gat ég talað við einhvern sem vissi ekkert um málið sem var mjög gott.�??

�?g fór á nokkra fundi hjá Nýrri dögun sem eru sorgarsamtök og talaði við sáfræðing á þeirra vegum sem var mjög gott.�??

�??Prestarnir í Landakirkju voru með sjálfshjálparhóp í kirkjunni, það hjálpaði mér mikið að vera með öðrum sem höfðu misst, finna skilning og styrk hvers annars. �?að er svo gott að tala við þá sem þekkja tilfinningarnar því að tilfinningasveiflurnar eru svo miklar,�?? segir Oddný.

�??Við fórum ekki formlega til sálfræðings eftir að Sigurjón dó. �?að var ekki fyrr en 11 árum seinna. Eftir að Steingrímur veiktist. �?á fórum við í Hveragerði í mánuð og fengum tíma hjá sálfræðingi. �?g hélt að hann ætlaði að tala um veikindin en þá kom þetta með Sigurjón upp á yfirborðið. �?egar Rikki dó leitaði ég til vina minna en Steingrímur talaði við sálfræðinginn sem við kynntumst í Hveragerði. Í bókinni hvetjum við fólk til að leita sér aðstoðar eins og hægt er, til sálfræðinga og annarra sérfræðinga. Tala við einhvern sem vill hlusta,�?? segir �?óranna.

Vera Björk bendir á að í dag sé þetta ekki svo mikið leyndarmál, það viðhorf hafi breyst svo mikið. �??�?ú varst talin klikkuð ef þú fórst til sálfræðings. Núna er þetta allt öðru vísi. �?g held líka að ef fólk gerir ekki upp andlega streitu geti það leitt af sér alvarlega sjúkdóma,�?? segir Vera Björk.

En jafnar maður sig einhvern tímann á þessu? �??�?að nýjasta í sorgarfræðum er að læra að lifa með þessu. Læra, að svona er þetta en á meðan vaxa börnin inni í manni. �?að er rosalega erfitt og að hugsa til þess að Sigurjón hefði orðið 39 ára í gær. �?að er gott að geta sagt upphátt; þetta er afmælisdagur, gleðidagur og maður hugsar, hvað hefði hann verið að gera í dag? Hjá okkur kom þetta í þrepum. Rúmum tveimur árum eftir að Sigurjón dó skipulögðum við gönguferð. Fórum Laugaveginn í góðum hóp og morguninn eftir föttuðum við Steingrímur að við höfðum sofnað og vaknað án þess að hugsa um það sem gerðist.�??

Oddný fór að starfa sem meðhjálpari í Landakirkju, byrjaði 1. apríl 2006. �??Verkefnin þar voru bæði erfið og auðveld. �?að var gefandi að starfa í kirkjunni, starfsfólkið þar hvert öðru yndislegra. �?að var mitt lán að starfa með þeim sr. Kristjáni Björnssyni, sr. �?orvaldi Víðissyni og lengst með sr. Guðmundi Erni Jónssyni. �?að var gott að geta talað um hlutina við þá. Mér finnst starf prestanna mikilvægt fyrir fólk sem hefur misst ástvin og hvet fólk að leita til þeirra og annarra fagaðila. �?að er nauðsynlegt að leita sér hjálpar. �?að er vont að vinna ekki úr erfiðum tilfinningum.�??

�??Nú dóu Árni Garðar og Sigurjón báðir í bílslysum og sunnudaginn 19. nóvember var minningardagur þeirra sem farist hafa í bílslysum á Íslandi. �?ú spyrð hvort maður jafni sig og ég hélt það en þegar ég heyrði þetta í fréttum og séra Guðmundur �?rn minntist á þennan dag í messunni, kom þetta við mig. Maður jafnar sig kannski aldrei 100 prósent, lærir að lifa með því og líður vel. Get tekið þátt í lífinu og glaðst þegar tilefni er til en lífið breyttist. �?etta kom eins og högg og í bókinni er mynd af sorgarferlinu sem mér finnst lýsa því svo vel sem ég upplifði. Maður dettur niður á botn í einhverjum pytti. Byrjar smásaman að krafla sig upp, það tekur fólk mislangan tíma. Sumir ná sér svo aldrei,�?? segir Vera Björk.

�??Ef að það er undirliggjandi þunglyndi hjá fólki getur það festst þar þegar eitthvað alvarlegt gerist,�?? segir �?óranna. �??Ef fólk fer að nota lyf og áfengi til að deyfa sársaukann er það komið í vond mál sem getur verið erfitt að komast út úr,�?? bætir Vera Björk við.

�??Nánasta fjölskylda og vinir veittu okkur styrk, foreldrar og systkini okkar Yngva hjálpuðu okkur mikið. Margir komu til okkar með ýmsa hluti til að votta okkur samúð og við fundum að hugur bæjarbúa var hjá okkur, það var huggun í sorginni,�?? segir Oddný.

Allar hafa þær unnið í sínum málum í gegnum trúna á Guð og þar segist Vera Björk hafa búið að sinni barnatrú. �??Hún var góður grunnur sem ég byggði á,�?? segir Vera Björk og �?óranna segir frá reynslu sinni þegar Rikki dó í apríl 2016. �??Við reyndum að hafa sem mest að gera um sumarið og haustið, okkur gekk þokkalega en um miðjan desember kom höggið. �?að voru að koma jól og ég hafði engan tíma til að undirbúa þau. Svo komu upp nokkur atriði hvert á fætur öðru. Símtal sem var erfitt og þá hugsaði ég; ef ég gæti talað um þetta við einhvern, væri það Rikki. Hann hefði hlustað og gefið mér ráð.

Á þessum tíma var verið að jarða nágranna okkar á Hilmisgötu 3, Ragnar Engilbertsson sem var á tíræðisaldri, sem hreyfði við manni. �?egar ég kom heim eftir útförina fæ ég Fylki inn um dyralúguna með myndum af látnum Eyjamönnum. �?ar var Rikki og þegar ég sá myndina, hugsaði ég, þetta er í alvörunni. Seinna um daginn hitti ég konu í Krónunni sem búið hafði erlendis. Hún faðmaði mig og sagðist hafa verið svo mikið að hugsa til okkar. Um kvöldið reyndi ég að harka af mér en morguninn eftir gat ég ekki komist fram úr. Bara grét og grét. Fyrst eftir að maður upplifir áfall lamast líkaminn. Maður er utan við sig, rúllar áfram og maður er hissa á að allir séu grátandi í kringum mann. En þarna, sjö mánuðum seinna er ég algjörlega berskjölduð. Vika til jóla og ég gat ekki hugsað mér að fara að undirbúa jólin en ég náði að fara í vinnu daginn eftir og tókst að skrapa saman jólagjöfum.�??

Niðurstaðan var að þau Steingrímur eyddu jólunum uppi á landi hjá Daníel syni þeirra sem hjálpaði mikið, að komast í nýtt umhverfi.

�??Hún er algjör hetja,�?? segir Vera Björk. �??�?egar við erum að klára bókina 2016 gerist þetta með Rikka og þá hugsuðum við Oddný, nú verður ekkert úr bókinni. �?óranna er bara ónýt, að lenda í þessu aftur en hún sagði, nú bætist nýr kafli í bókina. Og hún gerði það. Uppleiðin getur tekið mörg ár og það koma dagar sem maður dettur niður. �?á kemur alltaf eitthvað sem hjálpar manni, einhver sem hringir eða maður hittir. �?g hef þá trú að það sé Guð sem er að hjálpa manni. En það koma dýfur og tónlist og sum lög hafa sterk áhrif á mig. Fyrst gat ég ekki grátið, kannski fyrir framan Hjalta og vinkonu mína en alls ekki fyrir framan ókunnuga. En þegar ég var ein í bílnum og það kom lag sem sló mig þá fengu tárin að streyma,�?? segir Vera Björk.

�??Maður lærði að brynja sig gegn ákveðnum hlutum en svo er kannski eitthvað eitt atriði sem pikkar í mann. Eitthvað sem einhver segir eða gerir,�?? segir �?óranna. �??Já, eins og með daginn í dag þar sem kemur fram að 1549 manns hafi dáið í bílslysum á Íslandi,�?? segir Vera Björk og �?óranna bætir við: �??Svo fer maður að hugsa að allt þetta fólk átti foreldra, systkini, börn og maka þannig að þetta hefur haft áhrif á tugi þúsunda.�??

�??Trúin var algerlega mitt haldreipi í gegnum þetta allt. �?g efaðist stundum um nærveru Guðs þegar mér leið sem verst, en þegar ég lít til baka veit ég að Guð var alltaf með mér,�?? segi Oddný.

Og þar kemur tilgangur þeirra með bókinni, að deila reynslu sinni og uppleggið er að fólk er ekki tilbúið að lesa mikið þegar sorgin bankar upp á. Hver saga er ekki nema 30 síður og skipt niður í kafla. �?ær eru mjög ánægðar með samvinnuna við Skálholtsútgáfuna, þar hafi allir verið boðnir og búnir að leggja þeim lið og leiðbeina en bókin er þeirra og líka nafnið, Móðir Missir Máttur. Og þær nálgast þetta frá mörgum sjónarhornum, ekki bara þeirra þriggja heldur upplifun fjölskyldna, skólans og samfélagsins.

�??Um tíma leit út fyrir að ekkert yrði úr þessu,�?? segir Vera Björk. �??En þá hugsuðum við, þetta er alla vega búið að hjálpa okkur og okkar nánustu. Vonandi verður þetta til að hjálpa öðrum.�??

Algengustu hlutir eins og að borða gat verið stórmál og að sinna fjölskyldunni kostaði stórátak en þær höfðu ekkert val. Lífið varð að hafa sinn gang og margir tilbúnir að hjálpa þegar mest lá við. �??En þó að við séum að segja okkar sögu og frá okkar börnum erum við ósköp venjulegar fjölskyldur sem lendum í þessum aðstæðum. �?g held að engin okkar hefði ein farið að skrifa þessa bók. En af því að við erum þrjár sem erum að vinna úr þessu og getum stutt hver aðra gátum við gert þetta,�?? segir �?óranna.

�??�?að segir í gömlum kennslubókum í læknis- og hjúkrunarfræðum að sorg vegna andláts eigi að ganga yfir á nokkrum mánuðum og vera búið eftir tvö ár. Ef þetta er eitthvað að trufla þig þá, áttu að fara til geðlæknis. �?etta er bara ekki svona en fólk er misjafnlega lengi að ná sér og sumir gera það aldrei,�?? segir Vera Björk og �?óranna tekur undir það og það koma dýfur eins og Vera Björk nefndi.

�??�?g fór út til Dublin með leikskólanum í vor þegar akkúrat var eitt ár frá því Rikki dó. �?g var með hnút í maganum en á starfsmannafundi stuttu áður sagði ég að þetta yrðu mér erfiðir dagar en ég ætlaði að fara með. Bara það, að tala um þetta var svo mikill léttir og í ferðinni leið mér bara vel. Góð vinkona mín sem ég vinn með ákvað að vera við hliðina á mér sem hjálpaði mikið.�??

�??Í dag gleðst ég yfir yndislegum minningum um Ella minn, sem var svo kátur, fjörugur og uppátækjasamur. �?g tel mig vera búna að vinna eins mikið í áfallinu eins og hægt er og hef lært að lifa með sorginni,�?? segir Oddný að endingu. Lokaorð sem þær geta allar tekið undir.