Rafmagnslaust varð í Vestmannaeyjum að kvöldi 6. apríl síðastliðinn þegar yfirspennuvörn í dreifikerfi sló út og tók þar með rafmagn af allri eyjunni. Þetta gerðist þrátt fyrir að flutningskerfi Landsnets héldi, samkvæmt upplýsingum þaðan.

Sjá einnig: Rafmagnslaust: Stór truflun í kerfinu – uppfært

Truflun vegna eldinga en afhending hélt

Samkvæmt svörum Landsnets varð truflun í flutningskerfinu þegar elding sló niður í svokallaða Búrfellslínu 1 og olli spennuhöggi sem hafði áhrif víðar um kerfið.

Í kjölfarið leysti út lína sem ber heitin Búrfellslína 1 og Sogslína 3, en um er að ræða sömu línu sem skiptir um nafn á leið sinni. Landsnet tekur þó fram að ekki hafi orðið rafmagnslaust í tengivirkjum þeirra og að ekki hafi orðið spennulaust í Vestmannaeyjum í þeirra kerfi. Rafmagnsleysi í Eyjum sé því rakið til þess að rofi í dreifikerfi HS Veitna leysti út, að öllum líkindum vegna spennuhöggsins.

Þá bendir Landsnet einnig á að þrátt fyrir að Hvolsvallarlína 1 hafi verið úti fyrr um daginn vegna veðurs hafi svokallað N-1 afhendingaröryggi verið til staðar þegar truflunin varð.

Þess má geta að N-1 er hugtak í raforkukerfum sem merkir að kerfið eigi að þola að einn lykilhluti þess falli út án þess að rafmagn fari af notendum. Það þýðir til dæmis að ef ein lína eða tenging bilar, tekur önnur við og heldur afhendingu áfram. Slíkt kerfi er talið tryggja meiri stöðugleika og er grunnforsenda í gjaldtöku fyrir aukið afhendingaröryggi.

Slökkt á eyjunni til að verja kerfið

Samkvæmt svörum HS Veitna mældist yfirspenna, um 37 kV, sem varð til þess að yfirspennuvörn virkjaðist og sló út 33 kV rofa með þeim afleiðingum að Vestmannaeyjar urðu rafmagnslausar. HS Veitur segja að varnirnar hafi gegnt hlutverki sínu og verndað búnað.

Niðurstaðan var þó sú að allt samfélagið missti rafmagn. Fyrirtækið segist nú vera að skoða hvort um sá að ræða of hvikt viðbragð þar sem varnir Landsnets virðast halda búnaðinum inni þeirra megin. Þess má geta að 33KV rofi í Rimakoti fyrir Vík leysti einnig út, segir í svari HS Veitna.

„Kerfi Landsnets hélt en ekki dreifikerfið“

Willum Andersen, tæknilegur rekstrarstjóri Vinnslustöðvarinnar, segir atvikið varpa ljósi á veikleika í kerfinu í Eyjum. „Það sem blasir við er að kerfi Landsnets hélt en ekki kerfi HS Veitna. Þá hlýtur spurningin að vera hversu tryggt dreifikerfið er í raun,“ segir Willum.

Hann bendir á að þrátt fyrir að talað sé um aukið afhendingaröryggi sé dreifikerfið í Vestmannaeyjum í grunninn einfalt. „Við erum með tvo sæstrengi sem koma inn á eina stöð með einum spenni og einföldu rofavirki. Að mínu mati getur það ekki talist N-1,“ segir hann.

Gjöld hækkuðu en öryggið ekki

Willum segir fyrirtæki í Eyjum hafa fundið fyrir verulegri hækkun gjalda eftir breytingar á kerfinu. Á sama tíma hafi ekki orðið samsvarandi uppbygging í dreifikerfinu innanbæjar.

„Ef við reiknum út frá rafskautakatlinum þá hækkaði verð á flutningi úr 4,13 kr/kWh í 17,97 kr/kWh, eða um 13,84 kr/kWh,“ segir hann.

Hann bendir á að verðlagning á flutningi skiptist í tvo hluta, annars vegar gjaldtöku Landsnets fyrir flutning að dreifiveitum og hins vegar gjaldtöku dreifiveitna innan síns svæðis.

„Hækkun Landsnets í þessum breytingum er 7,27 kr/kWh en HS Veitur hækka taxtann um 6,57 kr/kWh án þess að hafa raunverulegan tryggan flutning innanbæjar,“ segir Willum.

„Við erum í raun að borga fyrir tryggari flutning en þegar á reynir heldur dreifikerfið ekki.“ Hann segir stöðuna þá að fyrirtækið neyðist til að grípa til olíu í stað raforku.

„Við erum í þeirri stöðu að þurfa að keyra gufuframleiðslu með olíukötlum þrátt fyrir hátt olíuverð. Það er einfaldlega ódýrara að brenna olíu á háu verði en að nota innlendan og umhverfisvænan orkugjafa.“

Spurningar sem sitja eftir

Atvikið vekur upp spurningar um hvort dreifikerfið í Vestmannaeyjum uppfylli kröfur um afhendingaröryggi, hvort gjaldskrár endurspegli raunverulegt öryggi og hvað þurfi að gera svo sambærilegt rafmagnsleysi endurtaki sig ekki.