Þessi pistill er langloka mikil og fer yfir fáein dæmi um gengdarlausa ímyndarþörf okkar Eyjamanna. Mikil orka og kostnaður fer í að eltast við ímyndina og bitnar sú vinna oft á tíðum á þjónustu bæjarins við bæjarbúa, efnahagsreikningi bæjarins og að lokum renna menn á rassinn sem bitnar einnig á ímyndinni. 

Geimskipið úr myndinni „Enemy Mine“ er komið í leitirnar

Árið 1984 markaði ákveðin tímamót í sögu Eyjanna þegar 20 Century Fox heimsótti okkur og tók upp stórmyndina Enemy Mine, með stórleikaranum Dennis Quaid, á nýlegu hrauninu. Þó afraksturinn hafi reyndað endað í ruslatunnunni, leikstjórinn rekinn og myndin tekin upp annars staðar, var um tímamót að ræða í hugum margra ungra manna á þeim tíma. 

Nú hefur bærinn í samstarfi við listamanninn Ólaf endurheimt leikmyndina af geimskipinu sem skilin var eftir á sínum tíma upp á hrauni. Margir sem léku sér í henni taka gleði sína á ný enda verður geimskipið fljótlega frumsýnt bæjarbúum þar sem verkið mun standa við hlið ruslahauganna þar sem geimskipið endaði á sínum tíma. 

Þó að bæjarfulltrúar hafi kynnt verkið sem minnisvarða um Eldfellið er öllum ljóst að verkið er minnisvarði um myndina Enemy Mine. Það hvarflar ekki að neinum Eyjamanni að við myndum traðka niður náttúruundrið Eldfell með því að leggja þjóðveg upp á fjallið með gríðarlegu raski og tilkostnaði til að minnast þess (fjalls sem blasir við okkur hvaðan sem er úr bænum og minnir okkur þannig á tilvist sína). Ferðamenn sem hingað koma óska auðvitað eingöngu eftir því að tengjast náttúrunni í sinni hreinustu mynd. Minnisvarði um Eldfellið hefði einfaldlega fallið vel að náttúrunni, í stað þess að vera sýningarpallur fyrir þennan ömurlega náttúrulausa göngustíg sem verður lagður upp fjallið okkar. 

Annað á auðvitað við um minnisvarða um eina af misheppnuðustu stórmyndum Hollywood og það með Dennis Quaid í aðalhlutverki. Slíkur minnisvarði þarf að brjóta upp landslagið og gera sjálfan sig að aðalatriði, náttúruna að aukaatriði, ímynd þeirra sem stóðu að verkinu að aðalatriði. 

Rann Neistinn á rassinn?

Í vikunni birtist frétt um frábæran árangur í Rimaskóla þar sem allir krakkar í fyrsta bekk voru orðnir læsir. Þar var beitt bandarískri aðferð við lærdóminn. Á sama tíma benda mælingar menntamálaráðuneytisins til þess að árangur kveikta neistans sé nákvæmlega enginn, að staða lestrarmála í Eyjum sé á engan hátt einstök á landsvísu og að leshæfni barna í Vestmannaeyjum hafi jafnvel farið versnandi frá upphafi verkefnisins. 

Ráðuneytið birti nýlega niðurstöður um námsframvindu barna í lesfimi samkvæmt mælingaraðferð á lestrarhraða, tjáningu og nákvæmni. Niðurstaðan sýnir að lesfimi í Eyjum hefur farið versnandi frá 2020 til skólaársins 2024/2025. Kveikjum neistann hófst árið 2021. 

Allir sem lesljósi gátu valdið stukku á lestrarvagninn sem flakkaði á milli fjölmiðla og þeirra háttsettu í samfélaginu. Af pallinum var verkefnið dásamað með frasakenndu ívafi án þess að hafa haldbærar niðurstöður máli sínu til stuðnings. Niðurstöðurnar eru blaut tuska, jafnvel fúkkalyktandi skræða, í andlit þeirra allra. 

Maður veltur eðlilega vöngum yfir því hvort verkefnið, sem hófst með góðum hug, hafi eingöngu kveikt neistann í því fólki sem gat nýtt sér það fyrir eigið ímyndarverkefni. 

Ráðuneytið mældi leshæfni hjá 42 sveitarfélögum í maí á síðasta ári. Vestmannaeyjar lentu í 8-12. sæti í 70-80% hópnum sem 29 sveitarfélög lentu í.  

Ég er hér ekki að gagnrýna kennslufyrirbærið „kveikjum neistann“ enda veit ég ekkert um það (eins og flestir). Það kann vel að vera að verkefnið sé gott og aðferðin eigi að ganga upp og jafnvel að hún virki vel í dag þó mælingar ráðuneytisins sýni alls ekki fram á það. En hvernig væri að ná mælanlegum árangri áður en vaðið er af stað í kynningarherferð sem á endanum snýst auðvitað eingöngu um að upphefja sjálfan sig. 

Eyjamönnum smalað saman í nafni bættrar ímyndar bæjarfulltrúa 

Sveitastjórnarkosningar verða innan skamms. Þar verður okkur Eyjamönnum smalað saman á þessum heilaga degi til að taka þátt í furðulegri skoðanakönnun. 

„Ertu fylgjandi því að Vestmannaeyjabær skoði möguleika á uppbyggingu á þróunarsvæðinu M2, sem fór undir hraun í gosinu 1973?“ 

Auðvitað sjá allir Eyjamenn að spurningin er fyrst og fremst furðuleg og kallar á fjölmargar aðrar spurningar: Hvað kostar að moka þessu burt? Fer það í lóðaverðið? Hvernig yrði frágangurinn í kringum kantana? Er líklegt að íbúar nálægt miðbænum vakni upp alla morgna á meðan framkvæmdir standa yfir með sand á milli tannanna? Spurningin er álíka óheiðarleg og spurning valkyrjanna um Evrópusambandið í ágúst, hvaða leiðindaskarfur vill banna einhverjum að skoða eitthvað? 

Hingað til hefur það verið réttur hvers manns að skoða hvað eina sem hann sjálfur vill skoða og Vestmannaeyjabær ætti ekki að þurfa að spyrja neinn um leyfi til að skoða hvað sem mönnum dettur í hug. Að misnota kjördag með þessum hætti til að uppfylla 8 ára gamalt loforð um íbúakosningar er ósmekklegt. 

Örvar Guðni Arnarson