Helgi Bernódusson frá Borgarhól, fyrrverandi skrifstofustjóri Alþingis, leitar nú manns sem ekkert virðist hafa spurst til síðan hann hvarf í Vestmannaeyjum árið 1963, 26 ára gamall.

Helgi skrifar athyglisverða grein í Morgunblaðið um þetta mál.

„Árið 1963 hvarf í Vest­manna­eyj­um 26 ára gam­all Ung­verji, Imre Bácsi. Hann var „ljúf­ur og in­dæll dreng­ur“ eins og einn heim­ild­armaður seg­ir. Imre hafði þá dval­ist í Eyj­um í sjö ár og unnið lengst af í Vinnslu­stöðinni. Ekki ligg­ur fyr­ir hvað af hon­um varð,“ segir hann í upphafi greinar sinnar og bendir á að Imre hafi verið í hópi þeirra 52 ung­versku flótta­manna sem komu til Íslands und­ir árs­lok 1956.

Af þessum rúmlega 50 flóttamönnum fóru 10 til Vestmannaeyja, tvær fjögurra manna fjölskyldur, Horváth og Duzsík, auk tveggja ein­stak­linga, Istvan Juhasz og Imre Bácsi.

Gat rekið afdrif allra nema hans

„Sumt af þessu fólki man ég vel sem barn og ung­ling­ur í Eyj­um. Ein úr hópn­um, jafn­aldra mín og þá ná­granni, lif­ir enn og býr hér á landi,“ segir Helgi.

Hann tók sig til fyrir um fjórum árum og skrifaði grein sem birtist í jólablaði Fylkis í Eyjum um komu Ungverjanna til Vestmannaeyja. Gat Helgi rakið afdrif allra þeirra, nema Imre Bácsi. Byggðist greinin á minningum hans sem og munnlegum og skriflegum heimildum.

„Fjöl­skyld­urn­ar tvær fóru frá Eyj­um eft­ir fjög­ur ár, flutt­ust fyrst á Suður­nes en fóru svo þrem­ur árum seinna aft­ur til Ung­verja­lands þegar grið voru heit­in þeim flótta­mönn­um sem aft­ur sneru. Istvan og Imre urðu hins veg­ar eft­ir í Eyj­um og Istvan (1935-2004) festi ráð sitt fljót­lega og bjó þar til æviloka. Imre (f. 1936) vildi líka búa eitt­hvað áfram í Eyj­um og vinna þar. En síðan hverf­ur hann úr sög­unni, spor­laust að því er virðist. Í grein minni gat ég ekki skrifað neitt með vissu um af­drif Imre þótt ég reyndi að kanna málið, heyrði þá aðeins laus­lega get­gát­ur.“

Enginn tilkynnti hvarfið til lögreglu

Helgi segir óskiljanlegt að enginn skyldi hafa tilkynnt lögreglunni í Eyjum um hvarf Imre eftir svo langa búsetu hans hér á landi – og segir Helgi engu líkara en hann nyti ekki fullra mannréttinda. Þá segir hann að enginn virðist hafa grennslast nánar fyrir um hvað af honum varð.

„Þetta mál hef­ur valdið mér tals­verðum heila­brot­um. Við frek­ari eft­ir­grennsl­an eft­ir að Fylk­is-blaðið kom út fann ég nokkr­ar heim­ild­ir um vinnu Imre og dvöl í Eyj­um, hina síðustu frá því í maí 1963 (út­svars­greiðsla til bæj­ar­ins). Nafn hans og heim­il­is­fang reynd­ist svo vera á íbúa­skrá þar 1963, en hann er strikaður út af henni 1965 án at­huga­semda.“

Helgi segist hafa heimild fyr­ir því að Imre hafi sagt sam­lönd­um sín­um, er þau kvöddu hann og héldu brott frá Eyj­um haustið 1960, að hann vildi fara heim til Ung­verja­lands, en kæmi á eft­ir þeim eitt­hvað síðar og léti þá vita af sér.

„Hann fékk ein­um úr hópn­um miða með nafni móður sinn­ar og heim­il­is­fangi henn­ar. Þegar sá hafði sam­band við móður­ina, nokkru eft­ir að hann var kom­inn til Ung­verja­lands á ný, hafði hún ekk­ert heyrt frá Imre, syni sín­um.“

Tilraunir engu skilað

Helgi kveðst hafa gert ýmsar tilraunir, meðal annars í Ungverjalandi, til að kanna hvort Imre hafi snúið aftur til heimalands síns en engar heimildir séu um það. „Ég hef samt ástæðu til að ætla að upp­lýs­ing­ar kunni að liggja fyr­ir um af­drif Imre,“ segir hann í grein sinni.

„Spyrja má hvern varði nú um ör­lög flótta­manns sem kom hingað fyr­ir 67 árum? En þá verður að hafa í huga að nær sam­huga þjóð veitti hon­um hér skjól haustið 1956 eft­ir inn­rás Rússa í Ung­verja­land. Hvíl­ir ekki á okk­ur sú skylda að vita hvað varð um þá flótta­menn sem við tók­um að okk­ur og veitt­um vernd?“

Helgi biðlar til lesenda að hafa samband ef einhver veit meira en hann um afdrif Imre Bácsi.

„Muna ein­hverj­ir eft­ir hon­um við störf í Vest­manna­eyj­um eða ann­ars staðar og höfðu af hon­um kynni,“ spyr hann og lætur símanúmer sitt fylgja með greininni í Morgunblaðinu og netfangið helgi.bernodusson[hjá]gmail.com. „Þá mætti e.t.v. ljúka þess­ari sögu,“ segir hann.