Í milliríkjasamningum þar sem gætt er hagsmuna Íslands, skiptir öllu að vel sé haldið á málum frá upphafi því ef þeir bera það með sér að einn samningsaðilinn geti bætt sinn hlut á samningstímabilinu á kostnað annars er samningurinn vondur frá upphafi. Þannig hefur það verið með samninga við frændur okkar Færeyinga. Ísland er með samning við Færeyinga sem fjallar um gagnkvæman rétt landanna. Helstu ákvæðin eru:
- Gagnkvæmur aðgangur skipa ríkjanna til kolmunna- og síldveiða (norsk-íslensk síld) í lögsögu hvors annars, alls 15 íslensk skip í einu við veiðar á kolmunna í færeyskri lögsögu.
- Bolfiskheimildir handa færeyskum línuskipum, alls 5.600 tonn, þar af 2.400 tonn af þorski og hámark 400 tonn af keilu.
- Loðnuheimildir til Færeyinga sem nema 5% af heildaraflamarki í loðnu sé heildaraflamarkið minna en 500 þúsund tonn, annars 30 þúsund tonn.
Í raun hafa Íslendingar aðeins nýtt sér aðgang til kolmunnaveiða í lögsögu Færeyja, en greitt dýru verði fyrir. Þegar Færeyingar fengu aðgang til síldveiða í íslenskri lögsögu, var hlutdeild þeirra í stofninum 5,16%, en fóru síðar í 22%. Þessari hlutdeild úthlutuðu þeir sér einhliða á kostnað annarra ríkja og veiddu í verulegum mæli í íslenskri lögsögu. . Með þessari veiði hafa þeir reyndar líka fengið íslenska sumargotssíld, sem þeir hafa ekki heimildir í, en það svindl er önnur saga.
Í krafti þessarar verulega auknu hlutdeildar í norsk-íslenskri síld, sömdu Færeyingar síðan við Norðmenn um að láta eftir hlutdeild í norsk-íslenskri síld og fengu Færeyingar í staðinn aðgengi til veiða á norsk-íslenskri síld í lögsögu Noregs.
Það gefur auga leið að allar þjóðir vilja komast í íslenska lögsögu og spilin á hendi Íslands eru góð. Það var því óþarfi að láta Færeyinga fá þau spil. Þessi spil hefðu vafalaust nýst Íslandi betur í samningum við Norðmenn.
Það er ekkert nýtt að Norðmenn beiti sér gegn íslenskum hagsmunum þegar kemur að því að takast á um fiskveiðiheimildir. Hins vegar skýtur það mjög skökku við að sjá að Færeyingar, sem komust í sterka stöðu með samningum við Ísland, beita sér jafn blygðunarlaust gegn íslenskum hagsmunum eins og þeir gerðu þegar kom að því að semja um makrílstofninn í vikunni.
Þeir sem starfa í sjávarútvegi hafa fundið fyrir auknum stuðningi stjórnvalda við að rétta hlut Íslendinga í milliríkjasamningum tengdum fiskveiði. Það ætti að vera hægðarleikur að nýta nú tækifærið og endurskoða samninga, sérstaklega þar sem Færeyingar sýndu það í makrílsamningi að þeir beittu sér mjög gegn hagsmunum Íslands. Það skiptir öllu að samningar Íslands við önnur lönd séu ekki þannig úr garði gerðir að hægt sé að misnota þá stöðu síðar, eins og Færeyingar hafa gert.
Það verður þó ekki annað sagt en að Færeyingar hafi spilað vel úr sínum spilum, en á kostnað Íslendinga. Nú er mál að linni og rétt að stokka upp spilin.
Einar Sigurðsson
Höfundur er stjórnarformaður Ísfélagsins.
