Alþýðusamband Íslands gerir alvarlegar athugasemdir við áform ríkisstjórnarinnar um niðurskurð eins og þau birtast í fjárlagafrumvarpi komandi árs. Þetta kemur fram í ítarlegri umsögn ASÍ um frumvarpið, þar sem sambandið lýsir áhyggjum af áhrifum aðgerðanna á heimili landsins og velferðarkerfið í heild.

Niðurskurður bitnar á veikustu hópunum

Í umsögninni er vakin athygli á svonefndum „hagræðingaraðgerðum“ sem fela í sér verulegar skerðingar:

• Framlag til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða verður afnumið.

• Bótatímabil atvinnuleysistrygginga styttist um 12 mánuði og reglur um ávinnslu verða þrengdar.

• Fjárhæðir í barnabótum og húsnæðis- og vaxtabótum haldast óbreyttar, sem þýðir rýrnun að raungildi.

• Sérstakar aðhaldsráðstafanir í heilbrigðiskerfinu nema 3,8 milljörðum og aukin kostnaðarþátttaka sjúklinga er fyrirhuguð.

• Lækkun verður á framlögum til framhaldsfræðslu og íslenskukennslu.

ASÍ bendir á að slíkar aðgerðir bitni helst á tekjulægri heimilum og grafi undan jöfnuði.

Áhyggjur af efnahagsstefnu og verðbólgu

ASÍ lýsir einnig áhyggjum af efnahagsþróun og viðsnúningi í hagkerfinu. Minnt er á að meginmarkmið stöðugleikasamninganna árið 2024 hafi verið að stuðla að verðstöðugleika og skapa forsendur til vaxtalækkana.

Þrátt fyrir að verðbólga hafi lækkað að einhverju marki sé hún enn of há, ekki síst vegna aðstæðna á húsnæðismarkaði. „Hér þurfa stjórnvöld að grípa til raunverulegra aðgerða,“ segir í umsögninni.

„Stjórnvöld bera ríka ábyrgð á að stuðla að verðstöðugleika, hvort sem er með opinberum fjármálum, hófsemi í gjaldskrárhækkunum eða með því að tryggja að kerfislægir þættir ýti ekki undir verðbólgu. Þar má nefna miklar hækkanir á raforkuverði til heimila og fyrirtækja. Jafnframt er ástæða til að gagnrýna sveitarfélög fyrir að standa ekki við loforð um hófsemi í gjaldskrárhækkunum og tryggja framboð byggingarhæfra lóða.“

Skattahækkanir og kílómetragjald

Í umsögninni kemur fram að samanlagt umfang skattbreytinga nemi 27,9 milljörðum króna árið 2026. Þar vegi þyngst breytingar á veiðigjöldum, kílómetragjaldi og heimildum til samnýtingar skattþrepa.

ASÍ ítrekar gagnrýni sína á kílómetragjaldið og varar við verðbólguáhrifum þess:

„Stjórnvöld ganga út frá því að olíufélög lækki verð til samræmis við afnám gjalda. Slíkt er ekki tryggt, og virðast stjórnvöld ekki ætla að fylgja því eftir eða vakta hvort það raungerist.“

Sambandið bendir á að samkeppni á eldsneytismarkaði sé ófullnægjandi og að breytingarnar geti í raun hækkað heildarkostnað neytenda.

Sparnaðartillaga í dulargervi umbóta

ASÍ gagnrýnir jafnframt skort á samráði um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar.

„Samhliða breytingunum er ekki áformað að auka fjármagn til vinnumarkaðsúrræða – því er um að ræða hreina sparnaðartillögu,“ segir í umsögninni.

ASÍ leggur áherslu á að atvinnuleysistryggingakerfið eigi að styðja við virkni og endurkomu á vinnumarkað, en ekki að draga úr stuðningi við þá sem missa vinnu.

Umsögn Alþýðusambands Íslands í heild má nálgast á heimasíðu ASÍ.