Fiskeldi hefur vaxið hratt á Íslandi á undanförnum árum og hefur skapað ný tækifæri til náms og starfa. Hér í Eyjum er uppbygging hjá Laxey í fullum gangi og sífellt fleiri sjá framtíð í greininni. Tvö þeirra eru Gísli Hjartar og Helga Stella, sem bæði ákváðu að fara í nám í fiskeldisfræði og starfa nú hjá fyrirtækinu. Þau koma úr ólíkum áttum en eiga það sameiginlegt að hafa gripið tækifærið þegar það gafst og fetað sig inn í spennandi og ört vaxandi atvinnugrein.

Gísli og Helga Stella spjölluðu við Eyjafréttir og sögðu frá hvað varð til þess að þau fóru í námið, hvernig það er uppbyggt og hvernig daglegt starf í fiskeldi lítur út. Þá gefa þau innsýn í fjölbreytt verkefni, áskoranir og það sem gerir starfið bæði krefjandi og gefandi.

Helga Stella Jónsdóttir

,,Áfangarnir bæði verklegir og fræðilegir”

Helga Stella segir að áhuginn á fiskeldisnámi hafi kviknað þegar hún heyrði af fyrirhugaðri uppbyggingu fiskeldis í Vestmannaeyjum. Hún fór þá að kynna sér hvað þyrfti til að verða fiskeldisfræðingur og það hafi komið sér á óvart að námið hafi verið aðeins ár. Hún ákvað því að láta slag standa.

„Ég ákvað bara að kíla á þetta því ég hafði í raun engu að tapa, “ segir hún.

Helga segir námið í fiskeldisfræði skiptast þannig að nemendur taka einn áfanga í einu, þar sem hver áfangi stendur yfir í þrjár vikur. Alls eru þetta níu áfangar auk verknáms sem fer fram yfir sumarið eða haustið að námi loknu. Í hverjum áfanga er lokapróf sem vegur 50% af einkunn, og eru áfangarnir bæði verklegir og fræðilegir, þar sem sumir snúa meira að tölvu- og stærðfræðitengdum þáttum.

Aðspurð hvort eitthvað hafi komið sér á óvart í náminu segir hún það hafa komið sér verulega á óvart hversu stór hluti námsins sneri að stærðfræði og tækni.

,,Það er svo miklu meira við þessa vinnu en bara að fóðra fiskana eins og eflaust margir myndu halda.”

Helga starfar í dag í seiðastöð Laxey þar sem hún sinnir umönnun á minnstu fiskunum. Hún segir verkefnin vera afar fjölbreytt og enginn dagur eins.

Sumir dagar fara í að færa fiskana á milli kerfa eða út í fjöru í áframeldi, á meðan aðrir snúast um bólusetningar eða móttöku á nýjum eggjum. Þó sé ákveðin grunnvinna alltaf til staðar.

„Við þurfum alltaf að hafa góða yfirsýn yfir vatnsgæði og fóðrun hjá fiskunum og það er að mínu mati það mikilvægasta sem við gerum daglega, þó önnur verkefni bíði líka oftast,“ segir hún.

Hún útskýrir að vinnudagurinn byggist oft á því að fá úthlutað ákveðnu hlutverki. Til dæmis getur hún verið ábyrg fyrir tilteknu kerfi, eins og RAS1, þar sem hún sér um fiskana og allt sem þeim tengist.

,,Ég þarf að t.d. passa að þeir fái rétt magn af fóðri og hækka það eða lækka það eftir því hversu svangir þeir eru, passa að vatnsgæðin séu í lagi og halda því við með að mæla allskonar gildi í vatninu. Þetta er bara eitt af því sem við gerum daglega en svo er oftar en ekki bólusetning, færslur um kerfi eða út í fjöru, eða ný hrogn að koma og þá er dagurinn allt annar.”

Hvað er það skemmtilegasta við starfið og hvað er mest krefjandi?

,,Öll stærðfræðin og tölur og allt svoleiðis er klárlega mest krefjandi en samt svo gefandi! En það spilar líka inn í að ég hef aldrei verið neitt frábær yfir höfuð því segir hún og hlær. Skemmtilegast að mínu mati er að sjá fiskana vaxa og stækka vel, maður verður svona smá eins og stoltur foreldri að sjá barnið sitt vaxa úr grasi,” segir Helga Stella.

Gísli Hjartarson

,,Námið er fjölbreytt og spannar vítt svið”

Gísli Hjartar segist lengi hafa haft áhuga á fiskeldi, allt frá unga aldri. Faðir hans kom að laxeldishugmynd á sínum tíma, þar sem gerð var tilraun með rækt á svæðinu þar sem Landlyst er í dag. Sú tilraun gekk þó ekki upp, en áhuginn kviknaði hjá Gísla á þessum tíma, þó hann hafi ekki látið verða af því að fylgja honum eftir þá.

Það var svo síðasta vetur og sumar, þegar Gísli starfaði hjá DVG, að hlutirnir fóru að taka stefnu. Einn daginn hitti hann Daða Páls og spurði einfaldlega hvort hann ætti möguleika á vinnu hjá Laxey ef hann færi í nám í fiskeldisfræði. Svarið var skýrt, að hann yrði velkominn til starfa.

Í kjölfarið sendi Gísli fyrirspurn á Háskólann á Hólum og komst þá að því að umsóknarfresturinn rann út sama kvöld. Hann brást hratt við, sótti strax um og fékk inngöngu í námið.

Námið er eins árs nám sem byggir á fjarnámi með staðarlotum um það bil einu sinni í mánuði. Námið er fjölbreytt og spannar vítt svið innan greinarinnar, þar sem farið er yfir bæði fræðilega og verklega þætti.

,,Það er kennt eitt fag í einu sem er alveg geggjað þá er fókusinn bara á því fagi og allt annað látið liggja á milli hluta á meðan,” segir Gísli.

Í náminu er unnið að fjölbreyttum verkefnum, bæði heima fyrir og í staðarlotum. Verkefnin spanna allt frá því að svara spurningum úr fyrirlestrum yfir í verklegar æfingar, þar sem nemendur taka sýni, vinna með fisk og kynnast ferlum á borð við slátrun og vinnslu.

Aðspurður hvort eitthvað hafi komið sér á óvart í náminu segir Gísli að hann hafi búist við stærri hópi, og þá sérstaklega fleiri Íslendingum.

„Ég hélt að við yrðum kannski fleiri en við erum, og þá sérstaklega fleiri Íslendingar. Við erum ekki nema um tíu manns og helmingurinn er útlendingar. Við erum tveir þarna sem störfum hjá Laxey, ég og Tom Cluett,“ segir hann.

Hann segir námið jafnframt mjög fjölbreytt og skemmtilegt, þar sem farið er víða um landið til að skoða fiskeldi og kynnast starfseminni á vettvangi.

„Við höfum farið um allt land og skoðað eldi, allt frá Kópaskeri til Grindavíkur og vestur á firði, með viðkomu á Suðurlandsundirlendinu þar sem mikið er um eldi, til dæmis frá Hveragerði og í kringum Þorlákshöfn.“

Gísli hvetur þá sem eru að velta fyrir sér náminu til að láta vaða.

,,Námið er mjög skemmtilegt og ég hvet alla sem eru að spá að skella sér, og eins að skoða þetta ef að þú ert ekki viss hvað þú vilt læra, þetta er bara 1 ár og getur gefið þér gott starf, á meðan þú ert í námi sem og á eftir.”

Í starfi sínu hjá Laxey sér Gísli að stórum hluta um fóðrun laxanna. Hann byrjar daginn yfirleitt á að fylla í sílóin, þaðan sem fóðrið dreifist áfram í tankana. Fóðrið er mismunandi eftir stærð fiskanna og magnið umtalsvert, en að jafnaði fara um 12–15 tonn í sílóin á dag, eða um 100 tonn á viku. Sú tala mun þó hækka hratt á næstunni þegar fleiri ker verða tekin í notkun.

Dagleg störf hjá Laxey eru fjölbreytt og krefjandi, þar sem hver og einn sinnir sínu hlutverki innan heildarinnar. Vinnudagurinn hjá Gísli hefst venjulega á stuttum fundi þar sem farið er yfir stöðuna, hvað gekk á daginn áður og hvað sé framundan. Að því loknu fer starfsfólk í sín verkefni.

„Ég fer að setja á sílóin, aðrir fara að fylgjast með súrefni og stöðu í tönkunum og svo eru aðrir að dæla fiski í slátrun eða taka á móti seiðum úr seiðastöðinni inn í Botni. Þetta er allt síbreytilegt og það er af nógu að taka, “ segir Gísli.

Hvað er það skemmtilegasta við starfið og hvað er mest krefjandi?

,,Fjölbreytt og skemmtilegt. Flottur og blandaður hópur af starfsfólki og að er mikið líf og fjör í vinnunni og úti í fjöru almennt því að uppbyggingarferlið er í fullum gangi og mikið sem gengur á. Þarna er allt frá seiðum up í full vaxta fisk, það er verið að slátra fisk og það er verið á fullu í að byggja upp allt þarna í umhverfinnu, og það er nóg eftir. Þetta er mjög spennandi og gefandi. Ég hitti mann fyrir norðan sem er búinn að vinna í þessum bransa í hátt í 30 ár og hann sagði að Laxey væri merkilegasta og áhugaverðasta fyrirtæki sem sett hefði verið á laggirnar í Íslandssögunni. Þannig að fylgist með,” segir Gísli að lokum.