Innviðaráðuneytið hefur úrskurðað að ákvörðun Vestmannaeyjabæjar um að segja kennara fyrirvaralaust upp störfum hafi verið ólögmæt. Ráðuneytið telur að ákvörðunin hafi ekki byggst á málefnalegum sjónarmiðum og að sveitarfélagið hafi ekki sýnt fram á að meðalhófsreglu stjórnsýslulaga hafi verið nægilega gætt. 

Úrskurðurinn var kveðinn upp 4. ágúst síðastliðinn. Kennarinn hafði kært ákvörðun Vestmannaeyjabæjar frá 4. júní 2025 og krafist þess að uppsögnin yrði úrskurðuð ólögmæt. 

Málið átti rætur að rekja til umsóknar um Erasmus+ styrk. Með umsókninni fylgdi heiðursyfirlýsing sem skólastjóri hafði undirritað vegna annars og ótengds verkefnis. Vestmannaeyjabær taldi háttsemi kennarans gróft brot í starfi og að traust milli kennarans og stjórnenda skólans væri brostið. 

Kennarinn hafnaði ásökunum bæjarins og taldi jafnframt að ekki hefði verið kannað hvort beita mætti vægari úrræðum. 

Fullyrðingar um skaða ekki studdar gögnum 

Samkvæmt því ákvæði kjarasamnings sem Vestmannaeyjabær byggði uppsögnina á þurftu tvö skilyrði að vera uppfyllt svo heimilt væri að víkja kennaranum fyrirvaralaust úr starfi. 

Annars vegar þurfti kennarinn að hafa gerst uppvís að grófu broti í starfi eða liggja undir rökstuddum grun um refsiverða háttsemi af tilteknu tagi. Hins vegar þurfti áframhaldandi viðvera kennarans á vinnustað að valda starfseminni, öðrum starfsmönnum eða viðskiptavinum áframhaldandi skaða. 

Ráðuneytið tók ekki afstöðu til þess hvort háttsemi kennarans hefði verið refsiverð. Úrlausnarefnið var hvort ákvörðun Vestmannaeyjabæjar um fyrirvaralausa uppsögn hefði verið í samræmi við gildandi lög og reglur. 

Ráðuneytið telur að fullyrðing Vestmannaeyjabæjar um að áframhaldandi viðvera kennarans myndi skaða starfsemi skólans hafi ekki verið studd frekari rökum eða gögnum. 

Í úrskurðinum er sérstaklega bent á að kennarinn hélt áfram störfum við skólann í tæpa fjóra mánuði eftir atvikið sem síðar varð grundvöllur uppsagnarinnar. Ekki varð séð að sveitarfélagið hefði talið ástæðu til að senda kennarann í leyfi meðan málið var til skoðunar. 

Að mati ráðuneytisins kom ekkert fram sem benti til þess að viðvera kennarans á þessum tíma hefði skapað óöryggi eða vantraust meðal samstarfsfólks eða haft áhrif á starfsanda, starfsgetu og líðan annarra kennara. 

Ráðuneytið taldi því ekki sýnt fram á að áframhaldandi viðvera kennarans myndi valda skólastarfinu áframhaldandi skaða. Annað þeirra skilyrða sem þurfti að uppfylla fyrir fyrirvaralausri brottvikningu var því ekki fyrir hendi. 

Lögfræðiráðgjafar leitað snemma í ferlinu 

Ráðuneytið telur að Vestmannaeyjabær hafi ekki sýnt fram á að önnur og vægari úrræði hefðu verið metin með fullnægjandi hætti. 

Gögn málsins báru þess merki að lögfræðiráðgjafar vegna mögulegrar fyrirvaralausrar uppsagnar hefði verið leitað áður en kennaranum var formlega tjilkynnt að slík ákvörðun væri til skoðunar. 

Í úrskurðinum er meðal annars vísað til tölvupósts lögmanns til framkvæmdastjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs Vestmannaeyjabæjar frá 4. mars 2025. Þar sagði: „Við höfum verið að hugsa þetta þar sem mál er varðar fyrirvaralausa uppsögn eru erfið og fá fordæmi.“ 

Kennaranum var síðar, með bréfi dagsettu 12. mars 2025, tilkynnt að til skoðunar væri hvort tilefni væri til að segja ráðningarsamningnum upp án fyrirvara. 

Ráðuneytið telur samskiptin við lögmanninn bera þess merki að sveitarfélagið hafi þegar óskað ráðgjafar vegna mögulegrar fyrirvaralausrar uppsagnar. Vægari úrræði, á borð við skriflega áminningu, voru hins vegar ekki nefnd í samskiptunum og gögn málsins báru ekki með sér að þau hefðu komið til raunverulegrar skoðunar. 

Ráðuneytið leit einnig til þess að kennarinn hafði átt langan starfsferil við skólann og að ekki lægi fyrir að skrifleg áminning hefði áður verið veitt. 

Meðalhófsreglan ekki nægilega virt 

Samkvæmt meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga má stjórnvald því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði verður ekki náð með öðru og vægara móti. 

Ráðuneytið bendir á að fyrirvaralaus uppsögn sé íþyngjandi ákvörðun. Af gögnum málsins og skýringum Vestmannaeyjabæjar verði hins vegar ekki séð að lagt hafi verið mat á hvort önnur vægari stjórnunarúrræði væru tæk. 

Þar nefnir ráðuneytið meðal annars möguleikann á skriflegri áminningu eða breytingu á verkefnum kennarans þannig að viðkomandi kæmi ekki frekar að verkefnum af þessu tagi. 

Ákvörðunin ekki byggð á lögmætum grundvelli 

Heildarniðurstaða innviðaráðuneytisins er að ákvörðun Vestmannaeyjabæjar hafi ekki verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum og að skilyrði fyrir fyrirvaralausri brottvikningu hafi ekki verið uppfyllt. 

Þá hafi sveitarfélagið ekki sýnt fram á að meðalhófsreglu stjórnsýslulaga hafi verið nægilega gætt. Uppsögnin hafi því ekki verið byggð á lögmætum grundvelli og verið ólögmæt. 

Ráðuneytið gat þó ekki fellt uppsögnina úr gildi, þar sem það hefði jafngilt því að setja kennarann aftur í starf. Það er ekki á valdsviði ráðuneytisins. 

„Sigur úr býtum í rimmu við borgarann“ 

Í lok úrskurðarins gerir ráðuneytið sérstakar athugasemdir við framgöngu Vestmannaeyjabæjar við meðferð kærumálsins. 

Þar er minnt á að aðkoma lægra setts stjórnvalds að kærumáli eigi almennt að takmarkast við að veita æðra setta stjórnvaldinu upplýsingar, skýringar og umsögn vegna rannsóknar málsins. Leggja beri áherslu á hlutlægni og að málið sé ekki persónugert. 

Í úrskurðinum er jafnframt vísað til þeirra orða umboðsmanns Alþingis að markmið stjórnvalds eigi ávallt að vera að komast að niðurstöðu sem er í samræmi við lög, fremur en að „bera sigur úr býtum í rimmu við borgarann“. 

Ráðuneytið telur að skort hafi á að Vestmannaeyjabær gætti þessara sjónarmiða við meðferð málsins og leiðbeinir sveitarfélaginu um að gæta þeirra framvegis. 

Bærinn íhugar að leita til dómstóla  

Í skriflegu svari Vestmannaeyjabæjar við fyrirspurn Eyjafrétta kemur fram að unnið sé að yfirferð og greiningu á niðurstöðu ráðuneytisins. Bærinn hefur ekki ákveðið hvort niðurstaðan verði borin undir dómstóla. Vestmannaeyjabær óskaði eftir því að svar bæjarins yrði birt óbreytt og í heild sinni. Það er svohljóðandi: 

„Varðandi fyrirspurn Eyjafrétta til Vestmannaeyjabæjar sem snýr að niðurstöðu í máli IRN25090017 vill bærinn koma því á framfæri að unnið er nú að yfirferð og greiningu á niðurstöðu ráðuneytisins og forsendum hennar. Mun sú vinna liggja fyrir innan þeirra fresta sem bærinn hefur til að láta reyna á niðurstöðu ráðuneytisins fyrir dómi. Frekari viðbrögð bæjarins munu ráðast af þeirri vinnu sem nú stendur yfir, og þá eftir atvikum hvort niðurstaða verður borin undir dómstóla eða ekki. 

Bæjarfélagið ítrekar að almennt beri því ávallt að bregðast við málum sem koma upp og kunna að varða brot gegn almennum hegningarlögum og fær það meðal annars stoð í kjarasamningi fyrrum starfsmanns. 

Vestmannaeyjabær telur ekki rétt að bærinn tjái sig um einstaka mál, þ.á.m. það sem hér um ræðir, að öðru leyti en hér er gert, enda hefur engin ákvörðun verið tekin um framhald þess af hálfu bæjarins.“ 

Bærinn segir jafnframt að upplýsingabeiðni Eyjafrétta, sem send var 1. september, verði svarað formlega innan skamms og innan lögbundinna fresta.