Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra hélt fyrsta erindið og sagði að stjórnvöld væru staðráðin í að leysa þær áskoranir sem skapast hafa í samgöngum milli lands og Eyja undanfarna mánuði. Hann rifjaði upp hversu mikil samgöngubót opnun Landeyjahafnar hefði verið og benti á að um 440 þúsund farþegar færu árlega milli hafnarinnar og Eyja. Ráðherra lagði áherslu á að móta þyrfti heildstæða framtíðarsýn um ferjusamgöngur, þar á meðal endurnýjun ferjuflotans, samnýtingu skipa og orkuskipti. Þá væri mikilvægt að læra af reynslunni frá síðasta vetri og tryggja að viðbrögð við rofi á samgöngum yrðu markvissari í framtíðinni.

Einnig kom fram í hans máli að frá og með haustinu muni nýr og öflugur dýpkunarverktaki frá Belgíu, Jan de Nul, taka við verkefnum í Landeyjahöfn og eru miklar vonir bundnar við hann. „Mestu skiptir að fyrirtækið rekur fjölda öflugra skipa og getur kallað til skip ef á þarf að halda,“ sagði Eyjólfur. Hann nefndi einnig hugmyndir um að eiga tiltækar vélar í Herjólf ef upp koma vélabilanir, til að hægt sé að skipta þeim út með hraði.

Þá upplýsti ráðherra að ferjurnar Herjólfur og Baldur munu báðar sigla til og frá Vestmannaeyjum frá og með mánudeginum 8. júní og að það fyrirkomulag yrði við lýði meðan unnið væri að viðgerð á annarri vél Herjólfs, sem bilaði í apríl sl. Áætlað er að viðgerð ljúki upp úr miðjum júní.

Bergþóra Þorkelsdóttir, forstjóri Vegagerðarinnar, rakti sögu Landeyjahafnar og lagði áherslu á að viðhaldsdýpkun væri lykilforsenda rekstrar hennar. Hún sagði ljóst að endurnýja þyrfti ferjuflotann með skipulegum hætti og að Vegagerðin hefði lengi bent á þörfina fyrir nýtt skip sambærilegt Herjólfi IV til að tryggja örugga þjónustu og varaleiðir milli lands og Eyja. Bergþóra tók undir orð ráðherra og sagði miklar væntingar bundnar við Jan de Nul. Þá sagði hún að samhliða áframhaldandi rannsóknum á höfninni væri mögulegt að ráðast í svokallaðar „buffer-dýpkanir“, þar sem mikið magn sands umhverfis höfnina er fjarlægt að hausti til að skapa svigrúm þegar sandburður eykst.

Veðurfarslegar áskoranir

Fannar Gíslason, forstöðumaður hafnadeildar Vegagerðarinnar, fór yfir veðurfarslegar áskoranir við Landeyjahöfn og leiðrétti jafnframt nokkrar algengar staðreyndavillur sem oft hafa komið fram í umræðunni. Hann útskýrði að ríkjandi suðvestlægar öldur hefðu afgerandi áhrif á sandburð við höfnina og að breytingar á legu eða lögun hafnargarða gætu jafnvel aukið sandsöfnun verulega. Þá benti hann á að óvenjufáir dýpkunargluggar hefðu gefist í mars og apríl síðastliðnum.

Frumniðurstöður rannsókna kynntar

Kjartan Elíasson, verkfræðingur á hafnadeild Vegagerðarinnar, kynnti frumniðurstöður rannsóknar DHI A/S. Vinna straumfræðistofunnar hófst haustið 2024 og markmiðið með vinnunni var að finna leiðir til að auka nýtingu Landeyjahafnar. Fyrsta skrefið var að setja upp sandburðarlíkan og var unnið með 15 ára gagnasafn til að kvarða líkanið sem er tilbúið. Líkanið hefur síðan verið nýtt til þess að skoða mögulegar breytingar á höfninni og umhverfinu í kringum hana. DHI A/S hefur unnið í samstarfi við Vegagerðina að rannsóknum á ýmsum stöðum á Íslandi, bæði í Landeyjahöfn og annars staðar. Stofan hefur víðtæka reynslu og þekkingu á þessu fræðasviði.

Kjartan sagði að unnið hafi verið í að prófa ýmsar breytingar á höfninni í sandburðarlíkaninu, meðal annars lengingu hafnargarða og mismunandi útfærslur á dýpkunarsvæðum. Prófanir á 200 og 300 metra lengingu garða sýna að lengri garðar geta skilað árangri til skamms tíma, en til lengri tíma þurfi að skoða áhrif þeirra nánar þar sem botninn aðlagist breyttum aðstæðum.

Kjartan sagði þó ljóst að möguleikar væru á að hanna lengingar sem auðvelduðu dýpkun og bættu rekstrarskilyrði hafnarinnar. Næstu skref væru frekari rannsóknir og prófanir á mismunandi lausnum. Lokaskýrsla þessa rannsóknaráfanga er væntanleg í haust og verður hún síðan send í óháða rýni.

Hann sagði að buffer-dýpkanir gætu hafist haustið 2026 ef fjármögnun fengist til þess, en stærri framkvæmdir vegna breytinga á höfninni þyrftu frekari skoðun og gætu orðið að veruleika um árið 2030.

Vonast til að nýr verktaki bæti stöðuna í Landeyjahöfn

Að erindum loknum opnaði fundarstjóri, G. Pétur Matthíasson, forstöðumaður samskiptadeildar Vegagerðarinnar, fyrir spurningar og umræður. Þar kom fram að fundargestir hafa miklar áhyggjur af því hver staðan verður næsta vetur og voru ekki sáttir við að bíða til 2030 eftir varanlegum lausnum.

Á meðal þess sem var spurt var hvernig tryggja ætti flutningsgetu til Eyja ef Landeyjahöfn lokast á ný. Í svörum kom fram að vonir væru bundnar við nýjan dýpkunarverktaka og að unnið væri að lausnum varðandi varaskip. Ráðherra sagði jafnframt að hann hygðist beita sér fyrir auknu fjármagni til dýpkunarframkvæmda.

Einnig var rætt um stöðu Herjólfs III og framtíðarhlutverk hans sem varaskips. Eyjólfur sagði að ekki hefði tekist að halda skipinu í því ástandi sem þyrfti til reglulegrar þjónustu, en að áfram væri verið að skoða framtíðarmöguleika þess.

Fundinum lauk með frekari umræðum um fjármögnun, umhverfismat, mögulega lengingu hafnargarða og framtíðarsýn fyrir samgöngur við Vestmannaeyjar. Þrátt fyrir gagnrýnar spurningar fundargesta ríkti nokkur bjartsýni um að nýr dýpkunarverktaki og áframhaldandi rannsóknir gætu skapað grundvöll fyrir betri samgöngur á næstu árum.