Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi sendu á dögunum umsögn um frumvarp atvinnuvegaráðherra um stórhækkun á veiðigjaldi. Athugasemdirnar eru margvíslegar, eins og þegar frumvarpið var sett í samráðsgátt stjórnvalda. Nýjar athugasemdir og ítarefni hafa bæst við og er rétt að vekja athygli á nokkrum þeirra, segir í fréttatilkynningu frá SFS.

• Yfirlýsing frá Norges Sildesalgslag, sem stýrir uppboðsmarkaði fyrir makríl og aðrar uppsjávartegundir í Noregi. Þar er sjónum beint að makríl og rakið hvernig veiðitími, meðferð og gæði ráða úrslitum um verð. Sérstaklega er farið yfir sölur íslenskra skipa á árunum 2021 til 2024 á uppboðsmarkaði í Noregi, sem sýna svart á hvítu að makríll veiddur af íslenskum skipum er af lakari gæðum en sá sem norsk skip veiða á sama tíma. Afleiðingin er sú að íslensk skip fá margfalt lægra verð en þau norsku og í sumum tilvikum geta þau ekki einu sinni selt aflann þar sem hann stenst ekki gæðakröfur. Það ætti því að liggja ljóst fyrir að málflutningur Hönnu Katrínar Friðriksson atvinnuvegaráðherra í þessum efnum stenst enga skoðun.

• Niðurstaða norska prófessorsins Trond Bjørndal í skýrslu sem fylgir umsögninni er í samræmi við yfirlýsingu Norges Sildesalgslag: Gæði og verðmyndun makríls frá Íslandi eru ekki sambærileg við þann sem norsk skip veiða. Hann bendir jafnframt á að jafnvel þótt um sömu afurð væri að ræða, sé óforsvaranlegt að nota norskar hagtölur sem viðmið. Ástæðan er sú að norski uppboðsmarkaðurinn, þar sem Norges Sildesalgslag hefur einokunaraðstöðu í fyrstu sölu, gefur hærra verð en ella. Slíkt fyrirkomulag á sér enga hliðstæðu í samþættu íslensku kerfi, þar sem verðmyndun ræðst af samspili veiða, vinnslu og áhættu. Þessi rök eiga ekki aðeins við um makríl, heldur einnig um síld og kolmunna. Þetta mat fær enn frekari stoð í áliti norsku lögmannsstofunnar Wikborg-Rein, sem SFS fékk til þess að meta hvort unnt væri að yfirfæra norskar verðupplýsingar yfir á íslenskan veruleika. Það mat fylgdi fyrri umsögn.

• Í umsögninni hefur verið bætt við sérstökum undirkafla í kafla 6, Augljósir ágallar í forsendum frumvarpsins, enda ástæða til að vekja athygli á vinnubrögðum ráðuneytisins í málflutningi þess um notkun norskra hagtalna sem viðmið. Þar má sjá að engin norsk greining liggur fyrir, þvert á það sem staðhæft er í frumvarpinu og í opinberum yfirlýsingum ráðherra, og enginn sérfræðingur í verðmyndun á uppsjávartegundum hefur framkvæmt samanburð eða greiningu á verðmyndun í Noregi og á Íslandi fyrir ráðuneytið. Þær tölur sem ráðuneytið teflir fram til að sýna mikinn verðmun byggjast á röngum útreikningum, þar sem ráðuneytinu tókst ekki einu sinni að fylgja eigin forsendum sem settar eru fram í frumvarpinu. Hefði það fylgt þeim forsendum hefði verðmunurinn í sumum tilvikum verið lítill sem enginn á milli landanna. Það vekur jafnframt athygli hve takmörkuð yfirsýn og skilningur ráðuneytisins virðist hafa verið á þeim gögnum sem málflutningur þess byggist á. Þessi vinnubrögð eru óásættanleg í opinberri stjórnsýslu.

• Í kjölfar veigamikilla breytinga á aðferðafræði við útreikning veiðigjalds hefur SFS uppfært mat sitt á áhrifum frumvarpsins, enda forsendur breyttar frá því það var í samráðsgátt. Athyglisvert er að engin breyting varð á mati ráðuneytisins, sem vekur spurningar hvort að það átti sig á áhrifum breytinganna. Mat SFS á áhrifum frumvarpsins er umtalsvert hærra en mat ráðuneytisins, sérstaklega þegar kemur að veiðigjaldi á þorsk og ýsu. SFS óskaði aftur eftir gögnum og útreikningum ráðuneytisins á veiðigjaldi, en þeirri beiðni var hafnað. Slík leynd vekur furðu, ráðuneytið virðist engan áhuga hafa á að sannreyna hvort gjaldið sé metið á raunhæfan og réttmætan hátt og hvað þá um mögulegar afleiðingar fyrir einstök fyrirtæki, byggðarlög, aðrar atvinnugreinar og ekki síst starfsfólk í sjávarútvegi og tengdum greinum. Nánar um þetta má sjá í kafla 12 í umsögn SFS.