Undanfarnar vikur hafa verið óvenjulegar í samgöngum milli lands og Eyja. Bilun í Herjólfi hefur kallað á breyttar lausnir og Baldur sinnt hluta siglinganna. Áætlanir hafa tekið breytingum oftar en nokkur hefði kosið. Það hefur reynt á starfsfólk Herjólfs, Vegagerðarinnar og alla þá sem komið hafa að því að halda samgöngunum gangandi.

En í þessum áskorunum felst líka mikilvægur lærdómur.

Reynslan sýnir að tvær ferjur eru ekki munaður heldur geta þær verið nauðsyn. Þegar Herjólfur og Baldur hafa sinnt siglingum samtímis hefur afkastagetan aukist verulega. Farþegar hafa átt auðveldara með að fá pláss, umferð dreifst betur yfir daginn og þjónustan orðið sveigjanlegri. Það hefur ekki aðeins nýst ferðamönnum heldur einnig Eyjamönnum og atvinnulífinu.

Jafnframt hefur staðan varpað skýru ljósi á annan veikleika samgöngukerfisins. Þegar Landeyjahöfn lokast yfir vetrarmánuðina og sigla þarf til Þorlákshafnar dugar ein ferja einfaldlega ekki alltaf til. Lengri siglingar draga úr afkastagetu og vörur, fiskafurðir, tæki og atvinnubílar þurfa oft að bíða. Oft með tilheyrandi tjóni. Fyrir eyjasamfélag sem byggir afkomu sína að stórum hluta á sjávarútvegi, framleiðslu og öflugu atvinnulífi er það ekki ásættanlegt til lengdar.

Fjárfesting en ekki kostnaður

Þess vegna er eðlilegt að spyrja hvort reynsla þessa sumars eigi ekki að hafa áhrif á framtíðarskipulag samgangna. Eigum við að miða við lágmarksþjónustu eða þá þjónustu sem samfélagið raunverulega þarfnast?

Það er fyllsta ástæða til að skoða af alvöru hvort tvær ferjur eigi að sinna siglingum yfir mesta annatímann, þegar þörfin er mest. Slík ráðstöfun væri ekki aðeins þjónusta við ferðamenn heldur fjárfesting í öflugra atvinnulífi, betri búsetuskilyrðum og auknu rekstraröryggi fyrir samfélagið í heild.

Auðvitað verður slíkt fyrirkomulag ekki að veruleika nema stjórnvöld séu tilbúin að leggja því til fjármagn. Önnur ferja kostar að sjálfsögðu peninga og það verður ekki leyst innan núverandi ramma. En þegar rætt er um kostnað við að reka tvær ferjur þarf líka að ræða verðmætin sem þær styðja við.

Vestmannaeyjar eru ekki samfélag sem biður um sérmeðferð. Eyjarnar eru eitt stærsta útflutnings- og verðmætasköpunarsvæði landsins og þar er nú ráðist í einhverja mestu atvinnuuppbyggingu sem sést hefur um árabil. Öflugar samgöngur eru því ekki aðeins þjónusta við íbúa heldur forsenda þess að þessi verðmætasköpun geti haldið áfram að skila þjóðarbúinu arði.

Tækifæri sem má ekki glatast

Á sama hátt þarf að horfa til vetrarins. Þegar siglt er til Þorlákshafnar ætti ekki að þurfa að velta því fyrir sér hvort vöruflutningar komist með eða bíði næstu ferðar. Samgöngur eru lífæð Vestmannaeyja og þurfa að taka mið af raunverulegum þörfum samfélagsins, ekki aðeins lágmarksgetu kerfisins.

Bilun Herjólfs verður vonandi brátt liðin hjá. En reynslan sem hún hefur fært okkur má ekki gleymast. Stundum þarf óvænt áfall til að sýna okkur hvað mætti gera betur. Nú gefst tækifæri til að nýta þann lærdóm þegar teknar verða ákvarðanir um framtíðarsamgöngur til Vestmannaeyja. Það á jafnt við um þróun ferjusamgangna á næstu árum og þá stefnumótun sem mun fylgja niðurstöðum rannsókna vegna mögulegra Eyjaganga.

Við eigum ekki að spyrja hvort við höfum efni á annarri ferju. Við eigum að spyrja hvort við höfum efni á því að vera án hennar.

Betri samgöngur verða ekki til af sjálfu sér. Þær krefjast pólitísks vilja og fjárfestingar. Reynslan síðustu vikna bendir til þess að sú fjárfesting gæti skilað sér margfalt til baka – fyrir Vestmannaeyjar og þjóðarbúið allt.

Tryggvi Már Sæmundsson