Innviðaráðuneytið hefur staðfest að á þessu ári hafi þrjár uppsagnir starfsmanna Vestmannaeyjabæjar verið úrskurðaðar ólögmætar. Úrskurðirnir voru kveðnir upp 11. júní, 4. ágúst og 28. ágúst – allir á aðeins 78 daga tímabili.

Þetta eru alvarlegar staðreyndir sem bæjaryfirvöld geta ekki afgreitt sem þrjú ótengd starfsmannamál.

Uppsögn er meðal íþyngjandi ákvarðana sem opinber vinnuveitandi tekur gagnvart starfsmanni. Hún getur haft afgerandi áhrif á afkomu, starfsferil, heilsu og fjölskyldulíf viðkomandi. Þess vegna hvílir rík skylda á sveitarfélaginu til að tryggja að málsmeðferðin sé vönduð, lagalegar forsendur réttar og vægari úrræði metin áður en ákvörðun er tekin.

Í þeim tveimur úrskurðum sem Eyjafréttir hafa undir höndum komst ráðuneytið að skýrum niðurstöðum.

Í öðru málinu taldi ráðuneytið að Vestmannaeyjabær gæti ekki byggt uppsögn á ítrekun brota eftir skriflega áminningu, þar sem atvikin sem vísað var til áttu öll að hafa gerst áður en áminningin var veitt. Uppsögnin uppfyllti því ekki skilyrði kjarasamnings og var ekki byggð á lögmætum grundvelli.

Í hinu málinu taldi ráðuneytið meðal annars að ekki hefði verið sýnt fram á að áframhaldandi viðvera starfsmannsins ylli starfseminni skaða. Þá hefði sveitarfélagið ekki sýnt fram á að vægari úrræði hefðu verið tekin til fullnægjandi skoðunar. Niðurstaðan var að ákvörðunin hefði ekki byggst á málefnalegum sjónarmiðum og að meðalhófs hefði ekki verið gætt með fullnægjandi hætti.

Efni þriðja úrskurðarins liggur ekki fyrir opinberlega. Innviðaráðuneytið hefur synjað Eyjafréttum um afrit hans vegna persónuverndar og viðkvæmra upplýsinga um starfssamband viðkomandi. Þá synjun ber að virða. Staðfest er þó að einnig í því máli hafi ráðuneytið komist að þeirri niðurstöðu að uppsögn starfsmanns Vestmannaeyjabæjar hafi verið ólögmæt.

Það væri ótímabært að fullyrða, án frekari gagna, að um kerfisbundin lögbrot sé að ræða. Þrír úrskurðir á svo skömmum tíma eru þó meira en nóg tilefni til að spyrja hvort eitthvað sé að í verklagi, lögfræðilegu mati eða innra eftirliti sveitarfélagsins.

Hver tók ákvarðanirnar? Hvaða lögfræðiráðgjöf lá þeim til grundvallar? Hverjir innan stjórnsýslunnar og bæjarstjórnar voru upplýstir um málin? Hafa úrskurðirnir verið teknir til sameiginlegrar og formlegrar skoðunar? Og hvað verður gert til að tryggja að sambærileg mistök endurtaki sig ekki?

Þetta eru ekki spurningar um einkamálefni starfsmannanna. Þær snúa að stjórnsýslu sveitarfélagsins, beitingu opinbers valds og ábyrgð þeirra sem fara með það.

Bæjaryfirvöld geta verið ósammála lagalegu mati ráðuneytisins og þeim er heimilt að leita úrlausnar dómstóla. En á meðan úrskurðirnir standa óhaggaðir eru niðurstöðurnar skýrar: þrjár uppsagnir voru ekki lögmætar.

Því nægir ekki að svara hverju máli fyrir sig með almennum tilvísunum til þess að um viðkvæm starfsmannamál sé að ræða. Persónuvernd starfsmannanna verður að tryggja, en hún kemur ekki í veg fyrir að bæjaryfirvöld svari því hvernig stjórnsýslan ætlar að læra af niðurstöðunum.

Kostnaðurinn kann að felast í lögmannsreikningum, mögulegum bótagreiðslum og vinnu starfsmanna sveitarfélagsins. Alvarlegasti kostnaðurinn gæti þó orðið sá sem erfiðast er að mæla: skert traust starfsfólks og bæjarbúa á því að stjórnsýslan fari að lögum og gæti meðalhófs þegar teknar eru ákvarðanir sem geta umturnað lífi fólks.

Bæjarstjórn Vestmannaeyja þarf nú að kalla eftir heildstæðri og óháðri úttekt á þessum þremur málum. Markmiðið á ekki að vera að endursegja viðkvæm málsatvik eða finna sökudólga í opinberri umræðu. Markmiðið á að vera að greina hvað brást, draga lærdóm af niðurstöðunum og tryggja að réttindi starfsmanna séu virt framvegis.

Þegar þrjár uppsagnir sama sveitarfélags eru úrskurðaðar ólögmætar á 78 dögum eiga bæjarbúar rétt á öðru og meira en þögn og almennum svörum. Þeir eiga rétt á skýrum upplýsingum um ábyrgð, úrbætur og næstu skref.

Tryggvi Már Sæmundsson
ritstjóri Eyjafrétta.