Nú eru 37 ár síðan fyrsta þingsályktunartillagan var lögð fram um vegtengingu milli lands og Eyja. Það var vegna bágra samgangna milli lands og Eyja. Enn í dag er staðan mjög erfið. Nú eru 30 dagar síðan síðast var siglt í Landeyjahöfn og hún er að jafnaði lokuð um 100 daga á ári!
Gerðar hafa verið ýmsar skýrslur um möguleikann á jarðgöngum milli lands og Eyja. Þær eru þó allar því marki brenndar að ítarlegri rannsóknir þurfa að fara fram til að kanna hagkvæmni 18 km langra ganga. Skortur á rannsóknum hefur gert kostnaðarmat illmögulegt.

Nefndar hafa verið tölur frá 60 milljörðum króna upp í 160 milljarða króna. Aðeins vandaðar rannsóknir geta nálgast hina réttu tölu. Frá því að fyrsta umræða um slík göng kom upp hafa aðstæður gjörbreyst. Milljónir ferðamanna fara nú um Suðurlandið. Það gefur vissulega sterkan byr undir verkefnið.

Það hefur ekki verið vilji hjá hinu opinbera að kosta að fullu nauðsynlegar rannsóknir. Hið sama gilti um Hvalfjarðargöng. Ríkið kom þó að hluta að fjármögnun rannsókna.

Við fórum að fordæmi forsvarsmanna Hvalfjarðarganga, sem stofnuðu Spöl. Félagið Eyjagöng ehf. var stofnað til að koma þessum rannsóknum í farveg og glæða verkefnið lífi. Ég vil taka fram að þingmenn Suðurkjördæmis og utan þess sýna þessu verkefni mikinn áhuga. Mér sýnist einnig áhugi stjórnvalda á nálgun okkar á verkefninu hafa aukist.

Fjármögnun rannsókna

Öflugur hópur fyrirtækja, sveitarfélaga og samtaka hefur komið að stofnun félagsins með framlagi hlutafjár til að fjármagna rannsóknir. Nú stefnir í að markmiðinu um söfnun 200 milljóna króna í hlutafé til rannsókna verði náð. Auk Landsbankans er Íslandsbanki einnig í hluthafahópnum, en bankarnir tveir voru á sínum tíma lykilaðilar í fjármögnun Hvalfjarðarganga.

Meðal annarra aðila sem þegar hafa gengið frá hlutafjárframlagi eru, auk Vestmannaeyjabæjar og Rangárþings eystra: Eignarhaldsfélag Suðurlands hf., sem er m.a. í eigu sveitarfélaga á Suðurlandi, N1, Ísfélagið, Vinnslustöðin, Bergur-Huginn, Bylgja VE 75, Tölvun ehf. og bakhjarlar landeldisfyrirtækisins Laxeyjar. Fleiri aðilar eru að undirbúa sig fyrir innkomu. Minni félögin hafa lagt til allt frá einni milljón króna í hlutafé, en stærri félög hafa lagt til 10–20 milljónir króna.

Öll áhersla er á rannsóknir

Óvissuþættir eru enn talsverðir þar sem rannsóknir skortir. Ég nefndi áður óvissu um kostnað, á bilinu 60 til 160 milljarðar króna. Með rannsóknum yrði dregið úr óvissu varðandi kostnað við að gera 18 kílómetra löng jarðgöng milli lands og Eyja. Það væri 15 mín. akstur.
Verkefni okkar við rannsóknir er á áætlun. Í lok apríl verður hafist handa við kjarnaboranir á Eiðinu í Heimaey. Þegar þeim lýkur verður farið í kjarnaboranir í Austur-Landeyjum, en það er nú áætlað á landsvæðum nærri Krossi og Gularási. Ræktunarsamband Flóa og Skeiða sér um kjarnaboranirnar. Við búumst við að þeim ljúki í júlí.

Því næst verður farið í mikilvægar hljóðbrotsmælingar yfir hafsvæðið milli lands og Eyja. Íslenskar orkurannsóknir (ÍSOR) munu hafa umsjón með þeim.
Auk Ræktunarsambands Flóa og Skeiða og ÍSOR njóta Eyjagöng liðsinnis Vegagerðarinnar, verkfræðistofunnar Eflu og ráðgjafafyrirtækisins Völubergs.
Þegar búið verður að fara ítarlega yfir niðurstöður rannsókna verður hægt að leggja fram nýtt kostnaðarmat. Við erum svo heppin að hafa öflugan framkvæmdastjóra, Harald Pálsson, sem heldur merki brautryðjenda hátt á lofti, auk góðs stuðnings forvera Eyjaganga, Ægisdyra.

Göng til hvers?

Göng milli lands og Eyja yrðu umbylting fyrir um 12 þúsund íbúa á sunnanverðu landinu. Þar er kjarni sjávarframleiðslu, landeldis, landbúnaðar og ferðaþjónustu. Samþætting heilbrigðisþjónustu og framhaldsskóla væri einnig gríðarlegt tækifæri. Þá myndi afhendingaröryggi vatns og orku aukast verulega, sem og öryggi íbúa almennt. Suðurlandið yrði eitt samfellt samfélag. Þetta gefur því von um mikla hagvaxtaraukningu fyrir Ísland.

Veggjald

Verði göngin að veruleika yrðu þau væntanlega fjármögnuð með veggjaldi. Þeir sem ferðast á milli lands og Eyja greiða nú þegar umtalsvert fyrir ferðir með Herjólfi. Um 70% þeirra sem ferðast með Herjólfi eru ferðamenn. Reynsla frá Færeyjum sýnir að þegar farið er úr ferjusamgöngum yfir í göng getur umferð aukist tífalt (x10). Ferðamenn í Færeyjum eru þó aðeins um 5% af fjölda erlendra ferðamanna á Íslandi.