Landlæknir gerir alvarlegar athugasemdir við mönnun, húsnæði og brunavarnir á Hraunbúðum í nýrri úttekt. Hlutfall hjúkrunarfræðinga er aðeins 12% en lágmarksviðmið eru 20% og hlutfall faglærðra í umönnun er 27% á móti 57% lágmarksviðmiði. Þá er ekki hægt að koma rúmum út um herbergisdyr íbúa ef rýma þarf húsið.

Embætti landlæknis hóf í febrúar úttekt á hjúkrunar- og dvalarheimilinu Hraunbúðum, sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands (HSU) rekur. Tilefnið var tilkynning um alvarlegt atvik á stofnuninni.

Úttektin náði meðal annars til stjórnunar, starfshátta, gæða og öryggis þjónustunnar og mönnunar. Starfsmenn embættisins heimsóttu Hraunbúðir 9. apríl, skoðuðu húsnæðið og ræddu við stjórnendur, sex starfsmenn, þrjá íbúa og sex aðstandendur.

Á Hraunbúðum eru 34 íbúar, þar af 31 í hjúkrunarrými og þrír í dvalarrými. Auk þess er eitt pláss fyrir hvíldarinnlagnir.

Aðeins 12% hjúkrunarfræðingar

Mönnun er eitt helsta áhyggjuefni landlæknis. Stöðugildi hjúkrunarfræðinga eru 4,1, sjúkraliða 4,87 og ófaglærðs starfsfólks 24,58.

Hlutfall hjúkrunarfræðinga er 12%. Samkvæmt viðmiðum um mönnun hjúkrunarheimila er æskilegt hlutfall 27% og lágmarkið 20% til að tryggja öryggi íbúa.

Enn meiri munur er þegar horft er til alls faglærðs starfsfólks í umönnun. Hlutfall þess á Hraunbúðum er 27%, lágmarksviðmið eru 57% og æskilegt hlutfall 78%. Fjöldi umönnunarklukkustunda, 5,02 á hvern íbúa á sólarhring, er hins vegar innan viðmiða.

Landlæknir segir ónóga fagmönnun geta ógnað gæðum þjónustunnar og aukið álag á hjúkrunarfræðinga og annað starfsfólk. Þá sé hætta á að ófaglært starfsfólk taki á sig of mikla ábyrgð án nægrar þekkingar og þjálfunar.

Starfsmannavelta hefur verið 35% síðustu þrjú ár. Starfsánægja hefur jafnframt mælst undir viðmiðum og töluvert lægri en hjá HSU almennt.

Enn í bráðabirgðahúsnæði frá 1973

Landlæknir gerir einnig verulegar athugasemdir við húsnæði Hraunbúða, sem HSU leigir af Vestmannaeyjabæ. Húsið var upphaflega reist sem bráðabirgðahúsnæði eftir Heimaeyjargosið 1973 og er enn að mestu upprunalegt.

Víða eru merki um leka, gólfdúkur er farinn að bylgjast, málning hefur flagnað af handriðum og baðaðstaða og tæki eru komin til ára sinna.

Alvarlegasta athugasemdin snýr að rýmingu hússins. Ekki er hægt að koma rúmum út um herbergisdyr íbúa ef til rýmingar kemur. Landlæknir leggur áherslu á að fullnægjandi brunavarnir verði tryggðar og hægt verði að rýma húsnæðið með öruggum hætti.

HSU hefur að sögn stjórnenda lengi óskað eftir nauðsynlegum endurbótum af hálfu eiganda húsnæðisins. Áætlað er að framkvæmdir hefjist síðar á árinu, meðal annars með endurnýjun gólfdúks. Einnig stendur til að halda brunaæfingu og fara yfir brunavarnir.

Aðstandendur tóku undir gagnrýnina á húsnæðið og töldu það þarfnast gagngerra endurbóta. Þá kom fram í viðtölum að bæði væru silfurskottur og músagangur í húsinu.

Íbúar almennt ánægðir

Þrátt fyrir athugasemdirnar voru íbúarnir sem rætt var við almennt ánægðir með þjónustuna og samskipti við starfsfólk. Flestir aðstandendur lýstu einnig mikilli ánægju með starfsfólkið og þjónustuna.

Sumir voru þó ósáttir við einstaka þætti og töldu að mönnun væri stundum ófullnægjandi og kæmi niður á þjónustu. Einnig var gagnrýnt að upplýsingar til aðstandenda um daglega starfsemi, umönnun og breytingar á meðferð væru oft af skornum skammti.

Engar formlegar þjónustukannanir hafa verið framkvæmdar á Hraunbúðum. HSU undirbýr nú könnun sem senda á aðstandendum reglulega.

74 atvik – engu lokið

Alls voru 74 atvik skráð á Hraunbúðum árið 2025 og ekkert þeirra metið alvarlegt. Stjórnandi hafði farið yfir flest þeirra þegar úttektin fór fram en úrvinnslu var ekki lokið í einu einasta tilviki.

Ekki höfðu verið haldnir reglulegir atvikafundir né niðurstöður kynntar starfsfólki. Framkvæmdastjóri hjúkrunar og gæðastjóri HSU vissu heldur ekki hvernig úrvinnslu atvika var háttað á Hraunbúðum.

Athugasemdir eru einnig gerðar við lyfjaferlið. Lyfjafyrirmæli lækna voru ekki alltaf skráð í lyfjaskráningarkerfið og ekki alltaf skráð þegar lyf höfðu verið gefin. Fram kemur að þegar hafi verið ráðist í úrbætur vegna þessa.

Samskiptavandi og vantraust

Í viðtölum við starfsfólk kom fram að töluvert hefði verið um samskiptavanda og lengi ríkt óánægja og vantraust í garð stjórnenda. Starfsmenn töldu þó að þróunin væri nú til betri vegar.

Landlæknir telur nauðsynlegt að vinna markvisst með þennan stjórnunar- og samskiptavanda og að yfirstjórn HSU styðji betur við stjórnendur Hraunbúða.

Embættið telur jafnframt að bæta þurfi samstarf Hraunbúða við aðrar einingar HSU, meðal annars varðandi fræðslu, þjálfun starfsfólks, úrvinnslu atvika og annað gæðastarf.

Úrbótaáætlun fyrir 1. september

Embætti landlæknis setur fram átta ábendingar og sjö formleg tilmæli.

Meðal þess sem gera þarf er að auka hlutfall fagmenntaðra starfsmanna og ná að minnsta kosti lágmarksviðmiðum, draga úr starfsmannaveltu, bæta húsnæðið og brunavarnir, efla fræðslu starfsfólks og bæta upplýsingagjöf til íbúa og aðstandenda.

Einnig þarf að vinna úr stjórnunar- og samskiptavanda, halda reglulegar þjónustukannanir og tryggja að öll atvik séu skráð, rannsökuð og nýtt til umbóta.

Landlæknir bendir þó á að töluverð umbótavinna sé þegar hafin á Hraunbúðum og telur hana á réttri leið. Embættið mun fylgja málinu eftir. Stjórnendur Hraunbúða eiga að skila úrbótaáætlun fyrir 1. september og framgangsskýrslum 1. desember 2026 og 1. mars 2027.