Hin „sjálfsagða“ hugmynd um að lántaki sé laus við íbúðalánið sitt með því að greiða bara upp höfuðstól íbúðalánsins kostaði ríkissjóð um 400 milljarða á núverandi verðlagi, eða um 4-5 milljónir á hverja fjölskyldu í landinu. Tilfinningar góða fólksins um réttlæti fyrir lántakann bar sigur á stærðfræðilegri lógík fýlupúkanna sem vöruðu við þeim skilmálum lána Íbúðalánasjóðs sem heimiluðu lánveitanda að greiða upp 40 ára lánið sitt á föstu vöxtunum án þess að taka tillit til markaðsvaxta á hverjum tíma. Þetta réttlæti kostaði skattgreiðendur 400 milljarða króna. 

Þetta sama góða fólk ásamt meðlimum áfram-Icesave hópsins vildi á sínum tíma samþykkja Icesave-kröfu Breta og Hollendinga og fullyrða nú að Icesave hefði ekki kostað okkur neitt því þrotabú bankanna hafi greitt allan höfuðstólinn. Með því er horft  fram hjá 1) öllum vaxtagreiðslunum sem var bróðurpartur áætlaðs kostnaðar, 2) áhættunnar og 3) þess að Icesave var aldrei skuld þjóðarinnar. 

Nú eru áfram-Icesave hópurinn og ESB sinnar aftur á ferli með staðhæfingar til að sannfæra okkur um ágæti þess að ganga í Evrópusambandið. Beitir það enn á ný einföldum rökum sem falla vel inn í einfalda fyrirsögn: að henda krónunni. Fýlupúkinn dæsir hér við lyklaborðið og veltir fyrir sér hvernig hægt er að sannfæra lesandann um að góða fólkið beiti hér enn á ný óþverrabragði hinna óvönduðu manna. 

ESB fólkið talar niður ESB en hamrar eingöngu á evrunni … 

ESB sinnar hafa engin rök fyrir því að ganga í Evrópusambandið nema að „krónan er ónýt“. Að öðru leyti er von á reglugerðarfjalli frá ESB sem nauðsynlegt er að fá undanþágur frá, til skemmri eða lengri tíma en alls ekki ævarandi tíma. 

Möguleikar okkar á því að skipta um mynt eru hins vegar ekki ræddir; af hverju evra og af hverju að gerast aðili að ESB? Hvað með norska krónu? Norðmenn eru orku- og sjávarútvegsþjóð eins og við og hafa einnig fjármagnað eftirlaunakerfi ólíkt stóru Evrópuþjóðunum. Bandarískur dollari er tiltækur og dæmi er um að tengja krónu við aðrar mynt eða körfu af öðrum myntum. 

Ákvörðun um að „kasta krónunni“ ætti að skoða á mun breiðari grunni.

… og ber saman vexti milli myntsvæða … 

Á síðustu tíu árum hafa laun á Íslandi hækkað um 130% og verðbólga verið 65% yfir sama tímabil. Samhliða hamra Sjá-já-arar á lyklaborðið og kvarta sáran yfir háu vaxtastigi (eins og það hafi dottið af himni ofan) og horfir öfundaraugum til útlanda eftir grænna grasi til að japla á. 

Þeir bera saman óverðtryggða vexti milli gjaldmiðlasvæða eins og óvandaðir einstaklingar gera. Vandaðir Íslendingar draga hins vegar verðbólguþáttinn frá vöxtum, sérstaklega þegar laun hafa hækkað mun meira en verðbólga, og ber eingöngu saman verðtryggða vexti. Sérstaklega þegar borið er saman við efnahagssvæði sem ekki hafa séð sambærilega kaupmáttaraukningu eins og Íslendingurinn fékk. 

… og segja að hinir ríku græði á verðbólgunni og háu vöxtunum … 

Ríkisútvarpið, sjá-já-arar og góða fólkið (og eflaust gamli „Kæra Eygló“ hópurinn ásamt og ýktari armi „hlýðum-Víði“ þrýstihópsins) hafa einnig reynt að klína á Nei hreyfinguna að hún sé að ganga erinda „hinna ríku og valdamiklu“ því ríkir hagnist á háum íslenskum vöxtum. Því fer hins vegar fjarri enda eiga þeir ríku annars vegar fyrirtæki sem iðulega taka lán á þessum háu vöxtum (vegna verðbólgunnar) eða þeir eiga fé sem rýrnar í verðbólgu sem verðtryggingin bætir upp. 

Það er hins vegar ríkið sem græðir á verðbólgu þar sem hinir ríku þurfa að greiða fjármagnstekjuskatt af verðbótunum sem vógu eingöngu upp að sparifé rýrnaði í verðbólgunni. 

… og fullyrða að ESB muni lána okkur evrur til að draga úr verðbólgu 

Íslendingar þjáðust af óðaverðbólgu frá 1970 til 1990, sem var á bilinu 20-60% á ári en fór þó hæst í 100% á ári. Verðbólgan féll niður í 2% nokkrum árum eftir „þjóðarsáttina“ eins og hún var kölluð þegar menn beittu loks skynsemi í kjarasamningum. Ég taldi, sem unglingur á tíunda áratugnum, ekki möguleika á að upplýstur Íslendingur nútímans myndi gera slík mistök aftur og flokkaði atvikið með annarri vitleysu fortíðarinnar eins og réttarhöldunum yfir Galileó. 

Í stað þess að  bregðast við með skynsemi í kjarasamningum og stjórnmálamennirnir skili afgangi í rekstri ríkisins þá er nú talað um að ESB muni lána okkur evrur til að draga úr verðbólgu svo við getum tekið upp evru í framtíðinni. 

Rétt eins og hermenn Þjóðverja keyrðu varnir nágranna sinna niður í seinni heimstyrjöldinni  á amfetamíni og kókaíni þá komu eiturlyfin ekki í stað næringarríks morgunmats og heilbrigðs lífernis til að sigra stríðið. Þannig særum við ekki burt íslenska verðbólgudrauginn með peningum frá ESB, við gerum það með þeirri skynsemi í efnahagsmálum sem Seðlabankinn hefur ítrekað óskað eftir. 

Þjóðleikhúsið, í samstarfi við Kristrúnu Frostadóttur, setur upp grískan harmleik 

Ef við tækjum upp evru, eða annan gjaldmiðil, og „réttsýnir“ verkalýðsforkálfar krefjast stanslausra óskynsamra launahækkana, munum við lenda í meiriháttar efnahagslegum skakkaföllum. Þá væri stutt í grískan harmleik og nauðsynlegt að laun lækki í samanburði við önnur lönd til að vörur okkar, sem við framleiðum til útflutnings, verði samkeppnishæfar. Íslenska krónan hefur verið þessi lausn hingað til. Gjaldmiðill sem ekki tæki tillit til þess myndi kæfa efnahagslífið og valda atvinnuleysi, sem er meira en bara slæmur efnahagslegur mælikvarði heldur einnig mannlegur harmleikur. 

Tæknikratadeild sjá-já-fólksins kastar þá fram hugtakinu „hreyfanlegur vinnumarkaður“ og er þar vísað í að atvinnulaus Íslendingurinn geti pakkað draslinu sínu saman í einn 20 feta gám og flutt í annað Evrópuland þar sem vinnu er að fá. Slíku er jafnvel hampað þannig að það auki víðsýni Íslendingsins, hann verði borgaralega hugsandi einstaklingur með ríka réttlætiskennd og skilji þá loksins mikilvægi borgarlínuverkefnisins. 

Laun í Grikklandi hafa staðið í stað í 20 ár að nafnvirði, en að teknu tilliti til verðbólgu hafa þau lækkað um 20% að raunvirði yfir tímabilið. Bankakrísan árið 2008 lék Grikki og okkur illa, en við höfðum þó krónu sem hjálpaði til. Kristún Frostadóttir talaði óbeint fyrir grísku leiðinni í Silfrinu á dögunum þegar hún talaði niður hvernig íslenska hagkerfið komst aftur á lappirnar eftir bankafallið með gengisfalli krónunnar. 

Auðvitað var það ekki sársaukalaust en sínu verri er þó hinn fyrirsjáanlegi og langdregni gríski harmleikur. 

*** 

Góða fólkið, ESB sinnar, sjá-já-hópurinn, Áfram-Icesave, Kæra Eygló. „Réttlæti“ þeirra hefur kostað Íslendinga mikið. Aldrei áður hefur verið eins mikil þörf fyrir hinum skynsama Íslendingi eins og einmitt núna. 

Örvar Guðni Arnarson