Það bregst varla. Á hverju sumri birtist einhver úttekt sem á að sýna fram á að ódýrara sé að skella sér til útlanda en á Þjóðhátíð. Í ár eru það París, Mílanó og Gdansk sem eiga að vera hagkvæmari kostur en Herjólfsdalur. Það má vel vera. Ef þú býrð í Reykjavík.

Það er nefnilega dálítið sérkennilegt hvað Ísland verður lítið þegar svona útreikningar eru gerðir. Landið virðist enda við Elliðaárnar. Allt sem er þar fyrir utan hverfur einfaldlega af kortinu. Fyrir Reykvíking byrjar utanlandsferðin þegar hann pantar leigubíl út á Keflavíkurflugvöll. Fyrir landsbyggðarfólk byrjar hún oft tveimur dögum fyrr.

Það þarf að fá frí úr vinnu og missa af einum eða fleiri vinnudögum. Keyra hundruð kílómetra eða kaupa innanlandsflug. Borga bensín, vegagjöld, bílastæði eða leigubíl. Gista á hóteli í eina, tvær eða þrjár nætur og ná morgunfluginu. Borða kvöldmat, morgunmat og hádegismat á höfuðborgarsvæðinu þar sem verðlagið hefur fyrir löngu misst samband við fólkið í landinu. Svo kemur kaffibolli á Keflavíkurflugvelli sem kostar álíka mikið og heill hádegisverður í Suður-Evrópu.

Nauðsynlegur búnaður í Reykjavík

Og auðvitað þarf að pakka fyrir dvölina í Reykjavík. Regngallinn fer efst í töskuna, kuldagallinn ekki langt undan og góð vindheld húfa er skynsamleg fjárfesting. Hvergi bítur norðanáttin jafnfast og á götum höfuðborgarinnar þegar maður er á leið í sólina. Það væri synd ef þessi nauðsynlegi útbúnaður væri ekki talinn með í kostnaðinum, fyrst sjóstakkur, ullarnærföt og gúmmístígvél virðast ómissandi í öllum útreikningum um Þjóðhátíð.

Og þá er ferðin ekki einu sinni byrjuð. En þessi kostnaður virðist aldrei teljast með. Vinnutapið ekki heldur. Það passar einfaldlega ekki inn í söguna.

Þegar Þjóðhátíð er hins vegar reiknuð er engu til sparað. Þá eru talin með ný tjöld, nýjar dýnur, nýir svefnpokar, sjóstakkar, ullarnærföt, bakpokar, hælsærisplástrar, þrír kassar af bjór, vodki, Ópal, orkudrykkir og guð má vita hvað. Með sömu reikniaðferð mætti auðveldlega sýna fram á að helgarferð til Akureyrar kostaði jafnmikið og íbúð í Kópavogi.

Ef allt er talið með í Þjóðhátíðarferðinni, af hverju er þá ekki talið með í utanlandsferðinni ný ferðataska, sólgleraugu, sundföt, sólarvörn, ferðatryggingar, hótel í Reykjavík, leigubílar, veitingahús, regngalli fyrir höfuðborgarveðrið og tveir tapaðir vinnudagar?

Svarið er einfalt. Þá myndi niðurstaðan ekki henta fyrirsögninni.

Auðvitað kostar Þjóðhátíð peninga. Það veit hvert mannsbarn. En það kostar líka peninga að búa úti á landi. Sá reikningur er bara sjaldan sýnilegur í umræðunni. Landsbyggðin virðist enn vera aukaatriði þegar verið er að reikna hvað Íslendingar borga fyrir að ferðast.

Þetta er ekki bara ferð – þetta er samfélag

París getur vel verið ódýrari en Þjóðhátíð fyrir þá sem eiga korters eða þriggja kortera akstur í Leifsstöð. Fyrir alla hina er veruleikinn annar. Við þurfum fyrst að komast til Reykjavíkur. Og sú ferð kostar bæði tíma, peninga og þolinmæði – löngu áður en flugvélin fer í loftið.

Það er líka eitt sem gleymist gjarnan í þessum samanburði. Þjóðhátíð er ekki rekin af alþjóðlegu ferðafyrirtæki eða erlendum fjárfestingasjóði. Hún er haldin af ÍBV, íþróttafélagi sem tekur alla fjárhagslega ábyrgð á hátíðinni. Að baki henni stendur gríðarlegur fjöldi sjálfboðaliða sem leggur á sig þúsundir vinnustunda, án endurgjalds, til að skapa stærstu og glæsilegustu útihátíð landsins.

Ef eitthvað stendur eftir þegar upp er staðið rennur sá afgangur ekki í vasa eigenda eða hluthafa. Hann fer beint í starf ÍBV – í barna- og unglingastarf, íþróttir og uppbyggingu samfélagsins í Vestmannaeyjum.

Kannski er því ekki alltaf skynsamlegt að bera saman Þjóðhátíð og helgarferð til Parísar eins og um tvær vörur á tilboði sé að ræða.

Önnur er ferð. Hin er samfélag þar sem kynslóðir mætast í einstöku umhverfi. Þar njóta fjölskyldur og vinir lífsins í hvítu tjöldunum, horfa á Brennuna og glæsilega flugeldasýningu, syngja saman í hinum eina sanna Brekkusöng og sjá blysin lýsa upp Herjólfsdal á þann hátt sem hvergi finnst annars staðar.

Þjóðhátíð er meira en kostnaður þeirra sem mæta. Hún er hefð, sjálfboðastarf, samheldni og fjáröflun fyrir samfélagið.

Allir velkomnir.

Ómar Garðarsson
Fyrrverandi ritstjóri Eyjafrétta