Breiðafjarðarferjan Baldur sinnir nú siglingum til Vestmannaeyja á meðan Herjólfur IV er í slipp. Skipið hefur fengið tímabundna undanþágu til að sigla milli Eyja og Þorlákshafnar, en sú undanþága fellur úr gildi um leið og Herjólfur tekur aftur við siglingum. Nú vinnur Vegagerðin að því að Baldur fái varanlegt B-haffæri, svo hann geti verið varaskip allt árið.

Bæjarráð Vestmannaeyja hefur tekið undir það sjónarmið og lagt þunga áherslu á að Baldur fái B-haffæri í báðar hafnir. En spyrja má: Er það í raun til hagsbóta fyrir öryggi farþega og áhafnar?

Lærdómurinn frá Röst

Við getum horft til reynslunnar. Árið 2017 var norsk ferja, Röst (sem heitir Baldur í dag), leigð til Eyja á meðan Herjólfur III fór í slipp. Skipið sigldi undir norskum fána, með norska áhöfn, og var aðeins með C-haffæri. Reglur um vinnu- og hvíldartíma áhafnarinnar voru eftir norskum reglum, sem gerði það að verkum að síðasta ferð áætlunarinnar til Landeyjahafnar féll niður.

Þegar ófært varð í Landeyjahöfn hafði Röst ekki haffæri til siglinga í Þorlákshöfn. Þrátt fyrir undanþágur sem íslensk stjórnvöld veittu neitaði skipstjórinn að fylgja þeim – einfaldlega vegna þess að þær giltu ekki um skip sem sigldi undir norskum fána. Þar við sat og siglingar stöðvuðust.

Þessi atburðarás varð íslenskum flugfélögum happafengur því mikil eftirspurn myndaðist á flug milli lands og Eyja. Þetta sýnir jafnframt hversu brothættar þessar lausnir geta verið þegar skip hafa ekki rétt haffæri.

Munurinn á B og C

Samkvæmt reglugerð nr. 666/2001 eru reglur um haffæri skýrar. C-haffæri takmarkast við hafsvæði þar sem líkurnar á hærri kenniöldu en 2,5 metrum eru minni en 10% á ársgrundvelli. Þar má fjarlægð frá vari aldrei vera meiri en 15 sjómílur og fjarlægð frá strandlínu ekki meiri en 5 sjómílur.

Það er erfitt að sjá hvernig siglingar á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar falli innan þessara marka. Sjávaraðstæður þar eru þekktar fyrir að vera krefjandi, og ölduhæð fer væntanlega oftar yfir þessi mörk en 10% á ársgrundvelli.

Spurningar sem krefjast svara

Þegar bæjarráð Vestmannaeyja leggur þunga áherslu á að Baldur fái B-haffæri, er eðlilegt að spyrja:

• Erum við að óska eftir því að alþjóðlegar öryggisreglur verði beygðar eða sniðgengnar?
• Hefði ekki verið æskilegra að bæjarstjórn mótmælti kröftuglega ákvörðun Vegagerðarinnar um að senda hingað skip sem uppfyllir ekki þær reglur sem settar eru til að tryggja öryggi?
• Af hverju krefjumst við þess ekki að varaskip Herjólfs uppfylli frá upphafi alþjóðlegar öryggiskröfur?

Öryggi á að vera í fyrirrúmi

Reglurnar sem hér um ræðir eru ekki settar af tilviljun. Þær byggja á alþjóðlegum viðmiðum um hönnun og byggingu skipa, með öryggi farþega og áhafnar í huga. Að ætla sér að sniðganga þær eða fá undanþágur að eigin hentugleika er að mínu mati ekki forsvaranlegt.

Vestmannaeyjar þurfa á traustu varaskipi að halda, en það verður að vera skip sem stenst kröfur – ekki skip sem treystir á undanþágur. Öryggi farþega og áhafnar verður að vera í fyrirrúmi, jafnvel þó það kalli á meiri kostnað eða bið eftir réttu lausninni.

Óskar Pétur Friðriksson