Sigurður Arnar Magnússon, iðnaðar- og kerfisverkfræðingur, starfsmaður Laxeyjar og leikmaður ÍBV, var yngstur ræðumanna á fjölmennum fundi Áfram Ísland sem haldinn var í Golfskálanum í Vestmannaeyjum á laugardaginn. Milli 80 og 90 manns sóttu fundinn, þar sem Sigurður flutti erindi ásamt Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra og Valmundi Valmundssyni, formanni Sjómannasambands Íslands. Fundarstjóri var Íris Róbertsdóttir, bæjarstjóri Vestmannaeyja. Sigurður nálgaðist ESB-umræðuna út frá sjónarhóli ungs Eyjamanns og lagði meðal annars áherslu á auðlindir Íslands, EES-samninginn, orkumál og efnahagsleg áhrif hugsanlegrar aðildar.

Vestmannaeyjar og Ísland

Sigurður hóf mál sitt á Vestmannaeyjum og sagði Eyjamenn þekkja vel hvað það er að búa á eyju ríkri af auðlindum aðskilin frá meginlandinu þar sem mikil verðmæti yrðu til en hagsmunagæsla gagnvart stjórnvöldum gengi ekki alltaf sem skyldi.

Hann vísaði í skýrslu KPMG fyrir Vestmannaeyjabæ þar sem fram kæmi að árið 2013 hefðu skattgreiðslur í Vestmannaeyjum greitt tæplega 8,6 milljarða króna til ríkisins en framlög ríkisins til þjónustu við samfélagið verið um 3,1 milljarður. „Rúmlega 5,5 milljarðar, eða rúmlega 64%, sátu því eftir hjá ríkinu.“

Sigurður sagði sterkan sjávarútveg, landeldi og ferðaþjónustu skapa mikil verðmæti í Eyjum en möguleikar samfélagsins væru ekki fullnýttir, meðal annars vegna samgangna. „Af hverju er ég að segja allt þetta um Vestmannaeyjar þegar verið er að ræða hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið? Vegna þess að ég sé mikil líkindi þarna á milli.“

Ísland myndi borga með sér

Sigurður sagði Ísland eyju í Norður-Atlantshafi ríkt af auðlindum með mikil tækifæri til verðmætasköpunar. „Eins og Vestmannaeyjar borga með sér með þvi að vera hluti af Íslandi þá myndi Ísland borga með sér í Evrópusambandinu.“

Hann sagði ætla mætti að framlag Íslands til ESB yrði að minnsta kosti 50 milljarðar króna miðað við fjárlög og fjárlagaramma sambandsins. Vissulega kæmi fé til baka í formi styrkja, en þeir fjármunir væru eyrnamerktir og Íslendingar fengju ekki að ráðstafa þeim að vild.

Sigurður sagði jafnframt eðlilegt að ákvarðanir ESB miðuðust við hagsmuni sambandsins í heild en ekki sérstaklega hagsmuni Íslands. „Evrópusambandið mun ekki taka ákvarðanir út frá því hvað kemur sér best fyrir Ísland, ekki frekar en íslenska ríkið tekur ákvarðanir út frá því hvað kemur sér best fyrir Vestmannaeyjar.“

Auðlindirnar hið raunverulega virði

Auðlindir Íslands voru Sigurði ofarlega í huga. Fiskiauðlindin væri augljóslega mikilvæg en hann lagði sérstaka áherslu á orkuna. „Auðlindir í heiminum eru takmarkaðar. Þess vegna finnst mér liggja beint við að Ísland verði að passa upp á sínar auðlindir og halda þeim á Íslandi. Þar liggur hið raunverulega virði.“

Hann benti á að Ísland byggi yfir ferskvatni, jarðhita og vatnsafli og Íslendingar hefðu lengi búið við tiltölulega ódýra raforku og hitun.

Sigurður sagði stöðuna aðra víða í Evrópu, þar sem orkuverð hefði hækkað mikið undanfarin ár. Hann sagði frá ungri konu sem verið hefði við nám í Svíþjóð. Hún hefði sagt sér að hún hitaði ekki íbúð sína vegna þess að það kostaði svo mikið.

Sigurður sagðist telja hættu á að aukin eftirspurn eftir íslenskri orku í kjölfar ESB-aðildar gæti leitt til hærra orkuverðs hér á landi.

EES og reynsla Svía

Sigurður vék einnig að umræðu um lækkun matarverðs í Svíþjóð eftir inngöngu landsins í ESB. Hann sagði mikilvægt að horfa á fleiri þætti, meðal annars að Svíar hefðu verið í EES í skamman tíma áður en þeir gengu í sambandið og jafnframt lækkað skatta á matvæli. „Við verðum því að skoða hvað er orsök og hvað er afleiðing og ekki láta plata okkur með fylgni sem hefur ekkert orsakasamband.“

Hann sagði Ísland nú þegar hafa aðgang að innri markaði Evrópu í gegnum EES-samninginn og staða Íslands væri því önnur en margra þeirra ríkja sem gengið hefðu í ESB.

Sigurður vék jafnframt að umræðu um andstöðu við EES-samninginn á sínum tíma og þær staðhæfingar að sömu öfl hefðu reynt að standa í vegi fyrir EES og standa í dag í vegi fyrir ESB. Hann benti á að Alþýðubandalagið og Kvennalistinn hefðu verið helstu andstæðingar EES samningsins, en báðir flokkar hefðu síðar komið að stofnun Samfylkingarinnar.

Evran og lægri vextir

Sigurður sagði ein helstu rökin fyrir ESB-aðild vera von um lægri vexti með upptöku evru og sagðist telja líklegt að vextir myndu lækka. „En við þurfum líka að skoða heildarmyndina.“

Lægri vextir gætu aukið möguleika fólks til skuldsetningar og aukin eftirspurn gæti meðal annars þrýst húsnæðisverði upp. Hann tók þó skýrt fram að lægri vextir væru mikilvægir fyrir heimili og atvinnulíf.

Sigurður sagði vaxtastig ekki eitt ráða því hversu auðvelt væri fyrir fólk að eignast húsnæði. Þar skiptu laun, verðlag og kaupmáttur einnig miklu. Hann sagði því að ábatinn með lægri vöxtum væri ekki eins dramatískur og stuðningsaðilar ESB reyna að láta hann líta út fyrir að vera.

„Af hverju ekki að sjá?“

Sigurður sagðist skilja þá afstöðu að vilja hefja viðræður til að sjá hvað væri í boði. „Ég hef sjálfur alltaf verið mikill talsmaður þess að meta kosti og sjá hvað er í boði. Vil leita mér upplýsinga áður en ég tek ákvörðun.“

Hann hefði hins vegar áhyggjur af óbeinum kostnaði við aðildarferlið. Ef niðurstaðan 29. ágúst yrði já færi mikil vinna stjórnsýslunnar í verkefnið og hætta væri á að önnur mikilvæg mál sætu á hakanum. „Það er af nógu að taka: heilbrigðiskerfið, að ná niður verðbólgu og vöxtum og innviðaskuldin sem hefur mikið verið rædd en ekkert gert í,“ sagði Sigurður Arnar.

Ekki tímabært að hefja viðræður

Niðurstaða Sigurðar er að ekki sé tímabært fyrir Ísland að fara í aðildarviðræður. Ísland ætti áfram að efla samskipti við ESB, Bandaríkin, Bretland, Kanada og önnur ríki án þess að ganga í Evrópusambandið. „Það gerum við sem þjóð sem stjórnar sínum málum sjálf.“

Í lokin sagði Sigurður hafa gert grein fyrir því hvernig hann sjálfur hygðist greiða atkvæði en hann ætlaði ekki að segja öðrum hvað þeir ættu að kjósa. „Kynnið ykkur þau gögn sem þegar eru í boði. Kynnið ykkur kosti og galla viðræðna og takið upplýsta ákvörðun um hvað þið viljið gera.“

Hann hvatti jafnframt stjórnvöld til að birta fyrirliggjandi gögn um fyrri samskipti Íslands við Evrópusambandið. „Vel upplýst ákvörðun er líklegri til að vera góð ákvörðun,“ sagði Sigurður Arnar að endingu.