Áfanginn Listir og menning er þverfaglegur skylduáfangi á 2. þrepi á bóknámsbrautum FÍV, þar sem stokkið er ofan í suðupott þar sem hráefnin eru: mannfræði, félagsvísindi, stjórnmál, listasaga, dægurmenning og svo mætti lengi telja. 

Margir spyrja sig e.t.v. hvaða erindi áfangi eins og Listir og menning eigi við okkur í nútímasamfélagi og hvað þá sem skylduáfangi? Svarið er einfalt; Listir og menning eru áttavitar. 

Í litlum samfélögum eins og Vestmannaeyjum skipta listir og menning ótrúlega miklu máli. Þau eru ekki einungis skemmtilegt krydd í daglegu lífi fólks heldur grunnstoðir sem móta sjálfsmynd okkar, efla samstöðu og skapa tengingar á milli kynslóða. 

Í áfanganum fá nemendur tækifæri til að kynnast því hvernig listsköpun og menningararfur hafa áhrif á samfélög og sjá um leið hvernig þau geta lagt sitt af mörkum til lifandi menningarlífs og þannig haft áhrif á samfélagið. Unga fólkið okkar lærir að sjá hvernig listir geta verið leið til að segja sögu samfélagsins, varðveita hefðir og skapa nýjar en einnig að læra um jólahefðir liðinna tíma, sögu Þrettándans og Þjóðhátíðar. Við skoðum einnig daglega lífið í gegnum listagleraugun og sjáum t.d. hversu söngur og tónlist hafa verið sterkur þáttur í menningu okkar og kynnumst t.d. helsta tónskáldi Eyjanna, Oddgeiri Kristjánssyni. 

Samtímalist aðgengilegri 

Eitt af því mikilvæga í áfanganum Listir og menning er að kynna nemendum samtímalist á þann hátt að hún verði aðgengileg og áhugaverð. Margir upplifa samtímalist sem fjarlæga eða jafnvel óskiljanlega en þegar hún er skoðuð í samhengi við söguna verður allt í einu auðveldara að sjá rökrétt hvernig list hefur þróast, hvers vegna hún lítur svona út í dag og hvaða samtal hún á við samfélagið. Með því að skoða verk samtímalistamanna í ljósi fortíðarinnar læra nemendur að sjá hvernig list hefur alltaf verið spegill samfélagsins – hvort sem við erum að horfa á hellamálverk, kirkjulist, þjóðlega skreytilist, poppmenningu eða prentverk samtímans. Þegar þeir sjá hvernig listamenn hafa alla tíð brugðist við umhverfi sínu, sögulegum atburðum, tilfinningum eða samfélagslegum áskorunum verður auðveldara að tengja nútímaverk við eitthvað sem þeir þekkja þegar. Með þessum nálgunum, þ.e. að tengja nýtt við gamalt, nútímann við fortíðina, er reynt að vekja áhuga nemenda á samtímalist á nýjan hátt þannig að þeir fari að sjá að list er ekki eitthvað „fyrir aðra“, heldur lifandi og í stöðugu samtali við það sem þeir þekkja úr eigin umhverfi. Þá verður listsköpun ekki óljós fræðigrein heldur verkfæri til að skilja heiminn, túlka hann og taka þátt í honum. 

Sömuleiðis fá nemendur pláss til að tjá hugmyndir sínar í gegnum listina og þannig efla sjálfstraust sitt til að móta framtíð sína með eigin rödd. Við erum nefnilega alltaf að sjá hversu öflug ungmenni eru og hve mikil áhrif þau geta haft þegar þau fá pláss; þegar tónleikar fylla sali, listsýningar fá mikla athygli og ungir einstaklingar eru sífellt að skrifa, syngja, taka upp, skapa og hanna, svo ekki sé minnst á íþróttaviðburði. Því við megum ekki heldur gleyma að íþróttir eru menning.  

Vestmannaeyjar eru frábært dæmi um samfélag þar sem listir og menning skipta sköpum. Þrátt fyrir að vera lítið samfélag, hafa Eyjar lengi verið þekktar fyrir sterka menningarvitund og fjölbreytt listalíf. Reyndar sýna rannsóknir það að minni samfélög eiga auðveldara með að halda í heiðri menningararfi, hefðum og siðum þannig að það er kannski smæðin sem gerir okkur kleift að viðhalda menningararfi okkar. Listir og menning eru lífæð litla samfélagsins og Vestmannaeyjar standa og falla með því að þessi lífæð haldist sterk, sýnileg og í sífelldri þróun. 

Listir og menning eru hvort tveggja áttaviti. Menningin leiðir okkur sem samfélag en listirnar hjálpa einstaklingum að finna sína eigin stefnu. Menningin sýnir okkur upprunann og samhengi við söguna en listirnar gefa okkur pláss til að kanna nýjar og ótroðnar slóðir.