Fyrir nokkrum dögum sat ég í veislu þar sem ég þekkti fáa. Sessunautur minn var ungur og duglegur iðnaðarmaður. Meðal verkefna hans er viðhald í fiskveiðiskipum. Við fórum að ræða atvinnulíf, stjórnmál og umræðuna um sjávarútveginn. Þá rifjaðist upp fyrir mér að fjöldi fólks hefur lífsviðurværi sitt ekki bara af sjómennsku og landvinnslu heldur víðtækri þjónustu við greinina; píparar, málarar, tæknifólk, flutningsaðilar, hafnir, bókarar, endurskoðendur og fjöldi annarra sem byggja afkomu sína með einum eða öðrum hætti á þessari verðmætasköpun.

Það er sláandi að hugsa um þetta og á sama tíma heyra forystufólk í stjórnmálum tala um sjávarútveginn með þeim hætti að stundum mætti halda að greinin væri fyrst og fremst samfélagslegt vandamál fremur en ein af undirstöðum íslensks efnahagslífs. Fólk sem býr langt frá þessum veruleika sér stundum aðeins „stóru fyrirtækin“, en ekki samfélagsvefinn í kringum þau.

Yfir 900 fyrirtæki greiða veiðigjald á Íslandi. Sveitarfélög víða um land reiða sig einnig á tekjur frá sjávarútvegi og tengdri starfsemi. Tekjur sem verða til í atvinnulífinu standa undir skólum, leikskólum, heimaþjónustu og annarri grunnþjónustu sem fólk vill eðlilega halda úti í sínum heimabyggðum. Lífeyrissjóðir landsmanna eiga einnig verulegra hagsmuna að gæta í fyrirtækjum sem tengjast sjávarútvegi og annarri verðmætasköpun í landinu. Þeir eru meðal stærstu eigenda í mörgum, ef ekki flestum, sjávarútvegsfyrirtækjum sem skráð eru á markað.

Ef við berum saman launakjör íslenskra uppsjávarsjómanna við kjör starfsbræðra þeirra í nágrannalöndum okkar standast þau fyllilega samanburð. Hafnarsjóðir í sveitarfélögum þar sem uppsjávarveiðar eru mikilvægar leika oft á als oddi þegar vel árar og sums staðar hefur jafnvel verið sagt að beita þurfi ákveðnum kúnstum til að koma tekjum þeirra í verkefni sem nýtast íbúunum.

Hér má vitna í orð Einars Birgis Kristjánssonar á Reyðarfirði í pistli hans á Facebook á dögunum: „Er það glæpur að sjávarútvegur á Íslandi geti staðið undir uppbyggingu í öðrum atvinnuvegum? Mitt svar er nei, það er ekki glæpur.“

Það er því dálítið sérkennilegt þegar umræðan þróast með þeim hætti að verðmætasköpun sjávarútvegsins sé sett fram sem samfélagslegt vandamál. Er það virkilega svo neikvætt að íslenskur sjávarútvegur geti staðið undir uppbyggingu í öðrum atvinnugreinum og samfélögum víða um land?

Kannski væri hollt fyrir fleiri að eiga samtal við fólk sem vinnur í kringum þessar atvinnugreinar áður en stór orð falla um „útgerðina“. Á bak við umræðuna eru nefnilega ekki bara fyrirtæki eða eigendur, heldur samfélög, fjölskyldur og þúsundir venjulegs fólks sem stendur sína vakt á gólfinu á hverjum degi.

Erna Bjarnadóttir

Höfundur er hagfræðingur.